AlsahBlog / Roman Yazýlarý

Yýl boyunca çok sayýda kitap okumama raðmen, böyle bir yazý istendiðinde acaba unuttuðum ya da fark etmediðim romanlar oldu mu diye korkuyorum. Mutlaka gözümden kaçanlar oluyor, ne yazýk ki küçük yayýnevlerinin az sayýda baský yapan kitaplarý fark edilmeyebiliyorlar. Bunlarýn arasýnda belki övgüye deðer olanlar da vardý, ama sonuçta yazarlarýn ve yayýnevlerinin bana ulaþtýrdýklarý kitaplarla sýnýrlý kalýyor seçkim. Aslýnda bunlarýn sayýsý da yüzün üzerinde ve bu da fena bir rakam deðil ama yine de kuþku duymadan edemiyor insan.

2003 yýlý boyunca çok az sayýda polisiye ve bilim kurgu okudum, bu türlere genelde yabancý sayýlýrým, fakat bunlarýn arasýnda Ahmet Ümit’in “Beyoðlu Rapsodisi” ve Sadýk Yemni’nin “Çözücü” romanlarý bu yýlýn en çok söz edilen romanlarý arasýnda ve türlerinin iyi örnekleri olduðundan konuya onlarla baþlayalým.

Beyoðlu’nun arka sokaklarý son yýllarda (aslýnda 90’lardan beri) filmlerde bir sinema seti gibi kullanýlmaya baþlandý. Neredeyse her Türk filminde Beyoðlu’nda geçen sahneler oluyordu. Aðýr Roman, Hamam, Dönersen Islýk Çal gibi hemen aklýma gelen bir sürü film var Beyoðlu sokaklarýný kendine stüdyo yapan. Romanlarda da Beyoðlu’nun çok kültürlü, çeþit çeþit insan dolu yapýsý fon olarak kullanýlýyor.

Ahmet Ümit Beyoðlu’nun kozmopolit yapýsýndan etkilenen yazarlardan. Romanýnda Beyoðlu’nun canlý bir organizma gibi olan dokusuna ve hâlâ orada yaþamlarýný sürdüren azýnlýklara deðinmiþ fakat tabii roman içinde bunlar sadece fon oluþturuyor. Roman, polisiye formuna ilerleyen sayfalarda giriyor; Ahmet Ümit ayrýca polisiye romanýn da formuyla oynayan bir yazar, romanlarýnda siyasal bir ton hep oluyor.

Sadýk Yemni “Çözücü” romanýnda da Ümit gibi Beyoðlu’nun çok kültürlü dokusu üzerinde durmuþ. Farklý kültürlerin insanlarýný bir araya getirdiði bir yapý içine oturtmuþ romaný. Beyoðlu’nun dört kilometre karelik bir alanýnda sýkýþýp kalmýþ yirmi altý kiþiyi anlatmýþ. Bu romanda benzer karakter tanýmlarýný fazla uzun tutmuþ olmasý bana yorucu gelmiþti, ama fantastik türde ender rastlanan bir espri anlayýþý ile yazýlmýþ olmasý hoþuma gitmiþti.

Bir anlamda 2003 yeni yazarlarý tanýdýðým yýl oldu. Geçmiþ yýllarda çok romanlar yazmýþ yazarlar yerine adýný ilk kez duyduðum genç isimler vardý. Ýnci Aral dýþýnda tanýdýk yazar sayýsý azdý denilebilir. Ýnci Aral “Mor” adlý romanýyla uzun süre edebiyat gündeminde durdu. Aradan aylar geçmesine raðmen hâlâ çok satanlar listelerine giren bir roman. “Mor”da Aral, 24 saatlik bir zaman dilimi içinde bir ailenin serüvenini anlatmýþ. Otuz yýllýk evliliðini terk edip kendinden otuz yaþ genç bir kadýnla birlikte olan bir karakteri anlatmýþ. Ýnci Aral bir tragedya gibi baþtan ölüm sezgilerini vererek baþlýyor ve bu da romandaki gerilimi arttýran bir unsur olmuþ.

Bir baþka tanýdýk yazar Selçuk Altun ise “Ku(r)þun Lezzeti: Kýs(s)a Roman” baþlýklý romanýnda medya siyaset iliþkilerini irdelemiþ. “Türkiye’de þu anda itibar düzeyi en düþük iki kurum siyaset ve medyadýr” alýntýsýný yaptýðý romanda çok inandýrýcý bir öykü çevresinde eleþtirel bir roman sunmuþ bize.

Hamdi Koç “Melekler Erkek Olur” üzerinden fazla zaman geçmeden yeni bir romanla çýktý piyasaya. “Çiçeklerin Tanrýsý” romanýndan çok Picus dergisine verdiði röportajla tartýþma yaratmasý romaný gölgede býraktý, bu romaný okumaya hazýrlananlar için sanýrým iyi olmadý. Yazarlarýn kitaplarý yayýmlandýktan sonra her televizyon kanalýnda, her gazetede-dergide yer almalarý yeni bir tartýþma da yaratmaya baþladý edebiyat çevrelerinde. Çok kereler çevremdeki insanlarýn sevdikleri bir yazardan soðuduklarýný gördüm bu yüzden, tabii bu, romanlarý aslýnda tamamen herþeyden kopuk ele almamýz gerektiði düþüncemi güçlendirdi, roman yazýldýktan sonra artýk kendi baþýna bir varlýktýr ve yazarýndan, yayýmcýsýndan, reklamcýsýndan baðýmsýzdýr. Onlarýn etkisinde kalarak romana yaklaþma ya da uzaklaþma bence hiç doðru deðildir. Roman onlarýn dýþýnda var olmayý sürdürür ve sürdürmelidir.

Tartýþma yaratan bir baþka roman Hasan Öztoprak’ýn “Ýmkansýz Aþk”ý oldu. Yayýmcýlýk ve yazarlýk ahlaký üzerine çok þey söylendi, romanýn piyasadan çekildiðini, ardýndan yeniden piyasaya sürüldüðünü duyduk, sonunda neye karar verildi takip edemedim ama daha kitap üzerinde bu tartýþmalar baþlamadan önce okuduðum için þanslý sayýlýrdým. “Ýmkansýz Aþk” hiçbir derinlik vermeden bir kadýnla erkeðin iliþkisini anlatýyor; romanda bir kadýn portresi çiziliyor ama kadýn hakkýnda “elma yedi” “sigara içti” “sabaha kadar hiç durmadan eski sevgililerini anlattý” dýþýnda bir bilgi edinmiyorsunuz. Nasýl sigara içerdi, sabaha kadar ne anlattý - asýl portreyi yaratacak hiçbir unsur olmadýðýndan - roman bittiðinde hiçbir þey almadýðýný fark ediyor okur. Portre yaratan þeyler ince detaylarda gizlidir, bunlarý yazar doðrudan söylemeden size hissettirebilir, edebiyatý sýradan dedikodudan ayýran baþlýca özelliði bu olsa gerek.

Bu sene severek okuduðum romanlardan biri Fatih Atila’nýn “Ölü Canlar”ýydý. Yazar, roman içinde hiç þehir (ya da otel) adý vermeden, Sivas Madýmak Otelinde on yýl önce yaþanan olaylardan geriye kalanlarý anlatmýþ. Bu denli bilinen bir olayý son derece hümanist ve geniþ perspektiften anlatmýþ olmasý yeni bir bakýþ açýsý getirmiþ Sivas olaylarýna. Aslýnda Fatih Atila Sivas’ta yaþananlarý anlatmak yerine bugün o acý hatýralarla yaþamak zorunda kalan insanlarý anlatmayý tercih etmiþ. Yakýnlarýn ölümünden sonra duyulan boþluk duygusunu romanýn temeline yerleþtirmiþ.

Yazýnýn baþýnda da dediðim gibi bu sene çok sayýda ilk roman yayýmlandý. Bunlardan biri Mine Söðüt’ün “5 Sevim Apartmaný” adlý romanýydý. Karmaþýk bir dokuya sahip romanýn, yapýsýndan çok anlatým dili ilgi çekiciydi. Cinlerle ilgili araþtýrma yapan bir psikiyatr, cinler tarafýndan yönlendirilen beþ hastasýný bir apartmanýn katlarýna yerleþtiriyordu. Hastalarýn her biri önce kendi öykülerini anlatýyorlar ardýndan doktor onlarýn “gerçek” hikayelerini aktarýyordu; yazar, hayal ile gerçeði içiçe anlatarak gizemli bir hava vermiþ romana. Cinler hakkýnda yazýlmýþ ve söylenmiþ her deyiþten, kutsal kitaplardan, atasözlerinden alýntýlar yaparak konu hakkýnda söylenmedik bir þey býrakmamaya çalýþmýþ. Ayrýca masalsý anlatýmý konu ile uyum saðlamýþ.

Cinler ve perilerden söz açýlmýþken, akla hemen Levent Mete’nin “Büyücüler” romaný geliyor. Mine Söðüt’ün aksine çok sade bir dil kullanmýþ Levent Mete ve romanýn yapýsýný da saðlam bir temele oturtmuþ. Roman birkaç kat anlatýcýdan geçerek ulaþýyor bize, bir araþtýrma sýrasýnda bulduðu metinleri çözmeye çalýþan biri var fonda, bir de bulduðu metinlerin yazarlarý var, tabii söylemeye gerek yok, onlarýn ötesinde bir de yazarýn kendi var. Büyü ve büyünün doðasý ile ilgili bilgiler ve insanýn büyü ile iliþkisini sunuyor roman. Psikiyatr olan Levent Mete, konuya en iyi bildiði yerden yaklaþmýþ. Ýnandýrýldýðýnda insan büyünün etkisinde kalabilir mi sorusunu yöneltiyor. Ýlaç niyetine verilmiþ þeker bazen insanýn güçlü inancý sayesinde mucizeler yaratabilir, bunu çok sayýda bilimsel deney kanýtladý günümüzde. Mete de inanmanýn fiziksel gücü üzerinde duruyor. Ruhbilim üzerine yazýlmýþ ilginç bir romandý “Büyücüler.”

Bu sene en çok konuþulan yazarlardan biri ikinci romanýnýn yayýmlanmasýyla Tuna Kiremitçi oldu. Gördüðüm kadarýyla, Tüyap Kitap Fuarýnda da, en uzun imza kuyruklarý onun önünde oluþtu. Bir müzisyenin yaþamýný anlattýðý “Bu Ýþte Bir Yalnýzlýk Var” ilk romaný “Git Kendini Çok Sevdirmeden” gibi çok sade ve temiz bir anlatýma sahip. Romanda tanýdýk bir orta sýnýf yaþamý anlatýyor, karakterler normal insanlar, bugün Ýstanbul’da yaþýyorlar, olaðanüstü fantezileri yok. Kiremitçi’nin yalýn anlatýmý ile anlattýðý sade yaþamlar iyi bir uyum içinde. Aslýnda sýradan yaþamlar dediðimizin içinde iþsizlik, alkol baðýmlýlýðý gibi sýradýþý olaylar var ama Kiremitçi’nin mesafeli anlatýmý gündelik yaþam tadý býrakýyor geride. Dilinin sadeliði, kolay okunur olmasý ve Kiremitçi’nin iyi öykü anlatmasý benim hoþuma giden yanlarý, saðlam bir kalemi olduðunu düþünüyorum. Öte yandan bu sade anlatým bazen þiirden uzak geliyor, tam adýný koyamadýðým bir derinlik eksikliði gibi.

Tuna Kiremitçi ne denli iyi öykü anlatýcýsýysa, ilk romaný yayýmlanan Ayhan Geçgin’de o denli öyküyü parçalayan bir tarza sahip. “Kenarda” adlý deneysel romanýnda neredeyse hiçbir öykü anlatmadan duraðan ve devinimsiz tablolar sunuyor okura. Öyküyü parçalayýþýnda yýkýmcýlýk ya da dadayý andýran bir yaklaþým hissediliyor, hatta belki yeni-romana benzer yönlerinden de söz edilebilir ama yeni-romandaki içselleþtirilmiþ doða Geçgin’in romanýnda tam karþýlýðýný bulmuyor, daha çok dondurulmuþ manzara anlatýmlarý hakim fakat yine de, özellikle þehir manzaralarý içinde, kiþinin yabancýlaþmasýný dile getiriyor. Kimsesizlik, yabancýlaþma, ait olmama duygularý uyandýrýyor roman. Okunmasý kolay deðil ama günümüzde yayýnevlerinin bu tür deneysel romanlarý yayýmlamalarýna çok sýcak bakýyorum. Romanýn bir tür olarak geliþimi bunun gibi romanlarý okurken daha belirginleþiyor.

Bir baþka deneysel tarzda yazýlmýþ roman Niyazi Zorlu’nun “Hergele Aþýklar” kitabýydý. Niyazi Zorlu dil üzerine bir roman yazmýþ, tam anlamýyla bir üst-kurmaca diyeceðimiz türden deðil ama anlattýðý öyküyü harflerle yeniden kurgulamasý bu türü çaðrýþtýrýyor. Üst-kurmacada, edebiyat somut yaþamý kurgulamak yerine, kendini (romaný) ve nasýl oluþtuðunu nasýl kurgulandýðýný anlatýr. Zorlu da harflere simgesel anlamlar vererek bu duyguyu uyandýrýyor, ayrýca roman kahramanlarýnýn adlarýný bölerek ya da çoðaltarak (Zekeriya’yý Zeker yapmasý gibi) yeni anlamlar getiriyor. Sonuçta anlatmak istediði dünya ile ilgili bir öykü deðil, dilin içinde yaþanan bir öykü. Varlýklarýný harflerden alan sözcüklerle anlatýlan bir öykü. Sýrf bu nedenle roman farklý bir anlam kazanýyor. Fakat bu farklýlýðýnýn dýþýna çýkýp romaný dünya ile ilgili bir kurgu olarak ele alýrsak o zaman zayýf noktalarý çýkýyor. “Hergele Aþýklar” bana bir anlamda Vladimir Nabokov’un “Lolita”sýný anýmsattý. Nabokov da bir üst-kurmaca içinde anlatýr Lolita’yý, daha ilk satýrlarýnda “Lolita, hayatýmýn ýþýðý, kasýklarýmýn ateþi” sözleriyle baþlayan anlatýsý, orijinal metinde L ve T harflerini öne çýkarýr. Nabokov ayrýca romaný yazýþ biçimiyle de alay eder, romaný için “tumturaklý düzyazý” deyimini kullanýr. Fakat tüm bu üst-kurmaca olayýnýn ardýnda çok saðlam bir öykü de vardýr. Romanýn baþý, sonu ve gerilim yaratan bilinmezler okurda sadece iyi bir öykü anlatýldýðý izlenimi uyandýrýr. Zorlu’nun romanýnda bu üst-kurmaca çok hayranlýk uyandýrsa da romanýn konusu ayný duyguyu uyandýrmýyor.

Bu sene çok zevk veren romanlardan biri de Faruk Duman’ýn “Pîrî” adlý ilk romanýydý. Daha önce öykülerinden tanýdýðým Duman, “Pîrî”de bir þiir-roman denemesi yapmýþ. Kristof Kolomb’un haritalarýný ele geçiren Pîrî Reis’i roman kahramaný olarak ele alarak, haritalarýn yol gösterdiði bir roman kurgusu içinde yazmýþ. Roman boyunca sýk sýk haritalarla sözcüklerin benzerliði üzerinde durmasý ile okuru da haritalar eþliðinde yolculuða davet ediyor. Harita bu romanda gezinin kýlavuzu deðil, gezinin dile getiriliþi; öncesini deðil, sonrasýný anlatýyor (ne de olsa bu dünyanýn bir kýsmýnýn ilk haritaya geçmesinin hikayesi.) Aslýnda anlatýlan karanlýk içinde yapýlan gerçeküstü bir yolculuk. Romaný bitirdikten sonra da geriye bir þiir tadý kalýyor. Kuþkusuz bu yýl okuduðum en iyi romanlardan biriydi “Pîrî.”

2003 yýlýnda ayrýca Cem Selcen “Saat Kaçtýr Acaba” adlý romanýnda geceyi ve bir þehrin organik yapýsýný anlattý. Hatice Akdoðan “Bekle Bizi Ýstanbul”da 12 Eylül sonrasý Ýstanbul’da bir genç kýzýn yaþamýný birinci tekil þahýsta yazdý. Ýstanbul’dan baþka Ankara’yý anlatan romanlarda yazýldý tabii, bunlardan biri Yýldýrým Doðan’ýn “Ankaralý Nefise” adlý kitabýydý; hem bir kent hem de bu kent içinde kendi baþýna yaþamaya çalýþan bir kadýný anlattý Doðan. 12 Mart olaylarýnýn ardýndan yaþananlarý da Mehmet Ünver “Pus” romanýna konu yaptý. Anadolu topraklarýndan uzakta ise Mehmet Anýl’ýn “Geri Gelmemek Üzere” romaný vardý, Anýl, Akdeniz’in ortasýnda bir adayý aþk öyküsü içinde anlattý. Yýlýn yanký yapan romanlarýndan biri de Kürþat Baþar’ýn kaleme aldýðý “Baþucumda Müzik” oldu. Gizli bir aþk öyküsünün anlatýldýðý bu roman ayný zamanda çok tanýdýk yakýn bir tarihi de anlattýðý için yýlýn en çok okunan kitaplarýndan biri oldu.

Ýþte 2003 yýlýndan iz býrakan Türk romanlarý bunlar oldu. Roman açýsýndan iyi bir yýl olduðunu söyleyebilir miyiz, bilmiyorum. Benim gördüðüm kadarýyla iyi kitaplar vardý ama baþyapýt yoktu.