KAPAK
Bu yýlýn Haldun Taner öykü ödülünü Aðula adlý kitabýyla kazanan Sibel K. Türker, Meryem’in Biricik Hayatý ile bir kez daha romaný deniyor. Ýlk romaný Þair Öldü’den (2006) farklý bir anlatým tarzýný seçmiþ bu kez. Meryem’in Biricik Hayatý yazarýn öykücü yanýný öne çýkaran küçük hikâyeciklerle kurgulanmýþ, diliyle okuyucuyu hemen içine çeken ama zorlayan da bir roman.
Bir söyleþisinde, romanýn disiplinli, sabýr ve saðlam bir kurgu gerektiren bir çalýþma olduðu tespitini yaptýktan sonra kendisinin sýçrayarak ve kýsa yazmayý sevdiðini söylemiþti Türker. Yeni romanýna sevdiði bu tarz hâkim. Her bölüm kýsa ve birbirinden baðýmsýz hikâyeler þeklinde yazýlmýþ. Yazar böylelikle oradan oraya sýçrýyor, kendi ifadesiyle ‘vurup kaçýyor’. Sabýrlý olun. Onlarý bir araya getiren, daha doðrusu, arka arkaya dizilmiþliklerini romanýn bütününe baðlayan ortaklýklar, sayfalar ilerledikçe yavaþ yavaþ netleþecek. Ýþte o zaman yeniden baþa dönüp Meryem’in biricik hayatýnýn hangisi olduðuna belki karar verebileceksiniz.
Romanýn ismine bakýp roman kahramanýnýn Meryem olduðunu düþünebilirsiniz. Ancak Meryem’den çok Meryem hakkýnda bir yazý dizisi hazýrlayan Ela’nýn hikâyesi bu. Aslýnda yazmak üzerine, yazarak bir gerçeklik inþa etmek üzerine, gerçekle kurmaca gerçekliði birleþtiren yalan üzerine, kadýnlarýn evrensel yazgýsý üzerine, önyargýlar, dýþlamalar, inançlar üzerine de diyebilirdik. Peki bunca konu arasýnda biz neresinden baþlayalým konuþmaya? Sanýyorum olaylarý baþlatan ana, Meryem’in Cihangir’i öldürmesine öncelik vermek gerekecek.
Her þey, gazeteci Ela’nýn Meryem’in solgun çocuk yüzüyle sarýmsý diþlerini göstererek gülümserken -iki kolunda asýk yüzlü iki polisle bir polis aracýna bindirirken- çekilmiþ resmini gördüðünde baþlar. Basit bir cinayet haberi. Patronuyla seviþirken eski sevgilinse yakalanan genç kadýn, sevgilisini öldürmüþtür. Felaketlere duyduðu ilgiyle Ela, bir yazý dizisi hazýrlamak için hapishanenin yolunu tutar. Karþýlaþýrlar; “Bir ölünün gülümseyiþi gibiydi incecik yüzünde açýlmaya çalýþan þey. Bir taþlaþmanýn ifadesiydi. Geri dönülemezlik taþýyordu, bu nedenle çabuk söndü, ince yüz içine çekilerek donuklaþtý. Sabit bakýyordu, gözleri mýh gibi suratýna çakýlý. Kaçýnacak bir þeyi yoktu. Ama yine de uçurum görmüþ birinin edasýný taþýyordu. Bu ne mi demek? Belki sonra açýklayabilirim. Ya da hiçbir zaman anlatamam bunu. Belki sadece korku demek istedim. Belki bulanýklýk. Kalp çarpýntýsý, yersizlik, baþ dönmesi de emek istemiþ olabilirim. Bunu cesaret olarak adlandýrmak da mümkün.  Þimdilik bilmiyorum.”
Sonrasýnda da bilemeyecek Ela. Bu ilk karþýlaþmalarýnda Meryem’den ve anlattýklarýndan etkilenecek ve yazý dizisiyle yetinmeyip bir de roman yazmaya karar verecektir. Ancak onun anlattýðý Meryem’le gerçek Meryem’in hikâyesi ne ölçüde örtüþebilir? Meryem’in biricik hayatý, Meryem gibilerin hayatlarýndan hangisine karþýlýk gelir? Bu hayat kaç kez yaþanmamýþ, bu maðduriyet kaç kez tekrarlanmýþ, bu cinayet kaç kez iþlenmiþtir? Meryem, kadýnlýk durumunun bir imgesi haline gelirken, kahramanýn “yazýlmaya deðer hikayelerinin sonsuzluðunda kaybolan Ela’nýn tutunacaðý tek þey kendi yaþamýnýn sýnýrlarýdýr”.
Ne var ki o sýnýrlar da belirsizdir.
Þimdi Ela’ya çevirelim yüzümüzü. Mesleðinden ve meslektaþlarýndan nefret eden bir kadýn. Uðultulu bir dünyanýn içine gelmiþlik, sonsuzluk duygusuyla hýrpalanan hastalýklý bir ruh haline sürüklenmiþlik, üzgün olmanýn hayatý yaþamanýn nadir ve soylu yollarýndan biri olduðuna inanmýþlýk, felaketler duyulan ilgi ve hayata dair korkularý... Ela, berbat yaþadýðýný düþünen ama bu halde olmaktan iç gýcýklayýcý bir zevk duyan bir kadýn. Ýþte bu karanlýk ruh haliyle Meryem’in anlattýklarýndan kendine göre bambaþka anlamlar çýkaracaktýr Ela. Anlattýðý hikâye Meryem’den çok kendisine aittir ve Meryem’le Cihangir arasýndaki çatýþmalý iliþki kendi iliþkilerini çaðrýþtýracaktýr Ela’ya.
Ela, kendisinin tek ve biricik hayatýna bakarken, gerek ifade gücü gerekse de kadýn erkek iliþkilerinin ruhuna temas etmesiyle Sibel K. Türker’in anlatýsýnýn en güzel bölümlerinden birisiyle karþýlaþýyoruz;
“Derin bir uçurumun üzerine gerilmiþ ipte, birbirimize doðru yürümeye çalýþmýþtýk. Ayný ipin üstündekilerin birbirlerini sevmekten baþka þanslarý yoktur. Birbirimizin gözlerinin içine bakarak korkuyorduk. Güvenli kovuklarýnda saklanan sevgilileri kýskanýyorduk. Mum ýþýðý gölgelerini büyüterek delirterek büyüterek delirmelerine ve aþklarý kendilerinden yüce sanmalarýna yol açýyordu. Dört kiþilik seviþirken bizim kadersizliðimizi öyle küçük görüyorlardý ki. Sevgiliye yaklaþýrken yüzünün deðiþtiðini görüyordum. Ayaklarým ipi kavramanýn olanaksýzlýðýný biliyor ve ruhum muhtemel düþüþü havada yakalamanýn yollarýný arýyordu. Sevgili ipte sallanýyor ve plastik yapraklar gibi aþkýn soðuk gövdesinden kopamýyordu da. Sonunda birbirimize öyle çok yaklaþtýk ki tam orta yerde buluþmanýn gergin dengesi algýmýzý altüst ederek topraðýn katý bedenine  tutunma arzumuzu derinleþtirdi, ters yönde kurtuluþumuza savrulmak istedik.
Ýþte sýrf bunun için iki korkaðýn cinayeti gerekliydi. Geldiðimiz yolu, gideceðimiz yolun imkaný kýlmak arzusu her þeyden derindi. Kim kimi boþluða yuvarlayacak? Aslýnda gerçek soru þuydu: Bu uçurum ve bu ip ne için?”

Hiç durmayan bir mekik gibi
Ela’nýn sorularý ve arayýþlarý roman sonuna kadar bitmeyecek. Meryem’in, Meryem’in ailesinin, Cihangir’in, hapishanedeki kadýn mahkûmlarýn, eski eþya tutkunu sahte peygamberin, iblisin ve sonsuzluða yayýlan Bibi Dar’ýn Ela’nýn netleþmeyen gerçeklikleri de yanýltmasýn sizi. Hedefini tutturamadýðýndan deðil; Türker’in ifadesiyle “yazýnýn her zaman gerçekliði ýskalayan bir þey” olmasýndan. “Sorun aslýnda gerçeðin ne olduðu noktasýnda düðümleniyor. Gerçeði inþa etmek istiyorsunuz, ama bunun için yalaný kullanýyorsunuz. Bazen de tam tersi... Yazar için de okur için de hem çok parçalayýcý hem de tamamlayýcý bir eylem.” Meryem’in Biricik Hayatý, Sibel K. Türker’in, roman kahramaný yazar Ela’nýn ve biz okuyucularýn ortak tek bir anlamda buluþamayacaðýmýz, herkesin kendi anlam dünyasýndan taþýyacaðý yorumlarla bütünlenecek bir metin. Zaten hiç durmayan bir mekik deðil midir þu anlamlandýrma iþlemi; “bir yanda yapýtýn diliyle, öte yanda yapýtýn içinde olmayan ama yapýtýn gerçekleþmesi için gerekli olan bir baðlamlar aðý arasýnda sürekli bir gidiþ geliþ”...
Ela da farkýnda yazdýðý hikâyenin ve yarattýðý karakterlerin dizginlerini elinden kaçýrdýðýnýn. Burada roman yazarý ile romandaki yazar arasýndaki farklý roman anlayýþý çýkýyor ortaya. Sibel K.Türker’in Ela’ya söylettiði sözlerde parodik bir yaklaþým var; “Roman bitmemiþ yapýsýyla, her an açýk duran ve sonsuzluða göz koymuþ müphem varlýðýyla elimden çýkýyor, yeni bir dili daha içine alabilirmiþ gibi ya da yeryüzünün tüm dillerini, herkesi ve her þeyi içi bulanmadan kapsayabilirmiþ gibi belirsizliðin rüzgarýnda þeytani dansýný yapýyordu.
Ona asýl efendinin kim olduðunu göstermeli ve yalnýzca tek bir yaþama sahip olduðunu haykýrmalýydým.”
Umutsuzca frene asýlacaktýr Ela. Ne var ki belirsizliðin egemen olduðu kurmaca evrende yazýnýn sýnýrlarýyla çevrilmiþtir. Elbette yazdýklarý Ela’nýn hep çatýþmalý olduðu dýþ dünya ile iç dünyasý arasýndaki gerilime dair ipuçlarý içeriyor. Gerçek Meryem ile Ela’nýn Meryem’i arasýndaki farklýlýk, daha açýk ifadesiyle gerçek ve yazý arasýndaki uçurum, Türker’in yazar ve karakter yaratma konusundaki yansýtmacý yaklaþýma bir eleþtiri gibi de okunabilir.
“Ýnsanýn melankoliye ve alacakaranlýða eðilimli olduðu” bir çaðdayýz. Nasýl olunmasýn ki? Burada asýl sorun kendi mutsuzluðuyla mutlu olma halinin çoðaltýlmasýdýr. Son dönem Türk romanýnda yaygýn olan bu eðilim, erkekli kadýnlý pek çok roman kahramaný hediye etti edebiyatýmýza. Ancak Meryem’in Biricik Hayatý‘ndaki Ela dýþýndaki roman kiþilerinin melankoliye düþkünlüklerinden söz edemeyiz. Onlar bu toplumun insanlarý; yoksul, hayata tutunmaya çalýþan, güçsüz, çaresiz insanlar. Yazar Ela’nýn içinde bulunduðu ve mutsuzluktan söz ederek baþarýya ulaþtýðý hayatla nesnesinin, yani Meryem’in hiçbir umut barýndýrmayan hayatý hiç de benzemiyor birbirine. Ela’nýn Meryem’le ilgili yanlýþ kavrayýþýnýn temelinde onun kiþisel ve sýnýfsal konumu yatýyor.
Evet, romanda karamsar bir anlatýmdan söz etmek mümkün. Ama o karamsarlýk bu toplumda kadýnlarýn gerçek varoluþunu yansýtmýyor mu? Meryem’in, Meriy En’in, Miriam’ýn dramlarýný ayrýksý durumlar olarak görmüyorsak eðer, Meryem’in Biricik Hayatý üzerinde dolaþan kara bulutlardan þikâyetçi olmaya hakkýmýz da yok. Üstelik, özellikle Meryem’in hepsi de reankarnasyon ürünü aile fertlerinin anlattýðý bölümde mizahi bir sýçrama da yapmýþ.
Ýlk romaný Þair Öldü’deki gibi, bu romanýnda da þiir, mektup, masal, röportaj gibi pek çok anlatým olanaðýndan yararlanýyor Türker. Böylelikle hem roman kiþilerini yazar karakterine raðmen kendi sesleriyle konuþturuyor hem de farklý okumalara açýlan temalar yaratýyor. Ancak romana asýl gücünü veren -yukarýda yaptýðým alýntýlarla göstermeye çalýþtýðým- dil yapýsý.  Roman kiþilerinin duygu ve düþüncelerini derinlemesine yansýtan benzetme ve eðretilemelerle dolu zengin sözcük hazneli cümleler bir edebi ürün içinde olduðunu hiç unutturmuyor okuyucuya.
Hayatý ve yazýyý edebiyatýn imkanlarýyla sorgulayan Meryem’in Biricik Hayatý, parçalý kurgusu roman dokusunu zorlamasýna raðmen, yakaladýðý dille etkileyici ve güzel bir anlatý.

MERYEM’ÝN BÝRÝCÝK HAYATI
Sibel K. Türker
Doðan Kitap
2008, 166 sayfa
9 YTL.

Felaketler gecesi
O gece her þey olup bittiðinde, ben kentin hangi noktasýndaydým ve ne yapýyordum bilmiyorum. Sonra da çok düþündüm, bulamadým. Gazetede olamazdým o saatte, ama evimde olmadýðýma da adým gibi emindim. Aslýnda önemsiz bir meseleydi bu, ne var ki küçük felaketlere duyduðum ilgi ve hatta aþk, beni bunu hatýrlamaya zorluyordu. Dört yaný aynalarla kaplý, daracýk, yað kokulu bir büfede sosisli sandviç yiyip ayran içiyor olabilirdim; ki bunu çok sýk yapýyorum. Belki de bir alýþveriþ merkezindeki içi geçmiþ insanlarda ayný vitrinlere ayný görmeyiþle bakarak ayný istikamete doðru ilerliyor, yürüyen merdivenlerden iniyor, çýkýyordum. Çok ýþýk içindeydim o akþam. Ýþte bir tek bunu hatýrlýyorum. Gözlerim yanýyordu ýþýktan. Saatime bakýyordum sürekli ve ‘Eve gitmem gerek’ diyordum kendi kendime. ‘Dinlenmem gerek’. Ama bir türlü gidemiyordum. Mýhlanmýþ gibi öylece kalarak tepemde iri bir lale soðaný misali asýlý duran kubbeye bakýyordum. Þeffaf kubbeden yýldýzlar dökülüyordu sanki üzerime. Yaz göðü kubbeden yalnýz benim üzerime yaðýyordu. Ya da yanýlýyorum, alýþveriþ merkezinin tavanlardan sarkan yaldýzlý süsleriydi gözümü alan. Belki de açýk havadaydým ve hep yukarý bakýyordum. Neden hep yukarýya? Sanki o gün bir kayýp ilaný görmüþtüm. Bol tüylü, tostoparlak  beyaz bir köpek mi kaybolmuþtu?  Hayýr, elma yanaklý, badem gözlü sekiz yaþýnda bir oðlan. Yoksa ölüm ilaný mýydý? Þunun þunun annesi ölmüþtü de... Hayýr hayýr, kimse bir þeyini kaybetmemiþti, ben kaybetmemiþtim. Herkes iyiydi, ben iyiydim.
Sýcaktý, terlemiyordum. Çantamdan evimin anahtarlarýný bulup elime alýyor, aðýrlýðýný avucumda tartarak þýngýrdatýyor, sonra metal anahtarlýðý yine çantamýn içine atýyordum. Denize bakmýyordum, hayýr. Deniz daha da sýcaktý, bunalýyordum.
Iþýk içindeydim. Bir minibüs olabilir mi? Terli erkek yüzleri hatýrlýyorum. Baþýmý cama dayamýþým. Hayýr, sosisli sandviç yiyip ayran içmemiþim; açým. Karnýmýn gurultusunu çantamla bastýrýyorum. Yumruk yaptýðým sað elimde bozuk paralar var. Arkadan vermiþler, þoföre iletmeyi unutuyorum. Þoför bir sigara yakýyor,  ben de çantamda paketi bulup sigaramý yakýyorum. Nedense bunca yýlýn tiryakisi deðilmiþim gibi öksürüyorum. Þoför “Bayanlar sigara içmemeli” yazýyor dikiz aynasýna bakýþlarýyla. Bir nefes daha çekip, sigarayý aralýk camdan dýþarýya fýrlatýyorum. Minibüste hiç kadýn yok. Adamlarýn hepsi bana âþýk oluyorlar, hepsinin yüzü yüzüme düþüyor. Baþýmý cama yaslamayý deniyorum ama aþk çok ýsrarcý. Parasýný þoföre iletmediðim adam çýlgýnca seviyor beni. Saçlarýmý okþamasýndan anlýyorum. “Küçük hýrsýzým” diye fýsýldýyor kulaðýma. Þoförün aþký dikiz aynasýnýn içinde hapsoluyor. Dýþarý çýkarmak isterdim onu, þoförümü özgürleþtirmek isterdim. Her yer ayna, açým. Camda beni seven erkeklerin yýðýþmýþ suretlerini görüyorum. Evli olanlar alyanslarýný yutuyor.
Kitaptan