Beklenen roman, okuyucuyla buluþtu. 2001 yýlýnda yayýmlanan Kar’dan bu yana yeni bir roman yayýmlamayan Orhan Pamuk, uzun bir süredir üzerinde çalýþtýðý Masumiyet Müzesi’ni geçen günlerde tamamladý. Nobel ödülünü kazanmasýnýn ardýndan yayýmlanmasý bu romanla ilgili beklentileri daha da yükseltmiþti. Ve söz konusu beklenti romaný/yazarý manþetlere elbette taþýyacaktý. Geçen hafta Masumiye Müzesi’ne odaklanan medyadan yansýyan haberleri okumuþsunuzdur. Öyleyse, yüzbinlik ilk baskýyla daðýtýlan kitabýn yakýnda ikinci baskýya gireceðini, romanda anlatýlan hayatý canlandýran bir müzenin hazýrlandýðýný, romanýn 592 sayfa, 3071 paragraf, 140366 kelimeden ve 150’den fazla karakterden oluþtuðunu, hikâyenin Yeþilçam melodramlarýnýn kalýplarýný kullanan bir aþký anlattýðýný ve hatta hikâyenin ana akýþýný biliyorsunuz. Çeviri haklarýnýn otuzun üzerinde dilde yayýmlanmak üzere satýldýðýný, ilk çevirinin bu ay içinde Almanya’da yine yüz binlik ilk baskýyla yayýmlanacaðýný da duymuþsunuzdur. Kara Kitap’ýn kahramaný Celal Salik’in, Kar romanýnýn kahramaný Ka’nýn, Cevdet Bey ve Oðullar romanýnýnýn merkezindeki Cevdet bey ailesinin, Ýstanbul Hatýralar ve Þehir’den tanýdýðýmýz Pamuk ailesinin ve hatta bizzat Orhan Pamuk’un kendisinin de roman kiþileri arasýnda yer aldýðýna dikkatiniz mutlaka çekilmiþtir.
Yazar ve okuyucuyu bütünleþtiren bu ayinin maddi ve manevi anlamda getirdiði hareketlilik, edebiyat ve kitap âlemini yaz mevsimin durgunluðundan bir anda çýkardý. Sevindirici. Gelgelelim, üzerinde bu kadar konuþulan bir roman, hakkýnda eleþtiri yazmayý güçleþtiriyor; hele ki, kýsa bir zamana ve az sayfaya sýðdýrmak zorunluluðu varsa. Yine de deneyelim...

Kader aðlarýný örer
Aðýrlýklý olarak 1975 ile 85 arasýnda geçen ama 85’ten 2005’e kadar süren bir hikâye anlatýlmýþ Masumiyet Müzesi’nde. Yani otuz yýllýk süreyi kapsayan bir aþk hikâyesi bu. Tipik bir Yeþilçam kalýbý kullanmýþ Pamuk. Esas oðlan Kemal, Niþantaþýlý, tekstil zengini Basmacý ailesine mensup, otuz yaþýnda, tahsilli, yakýþýklý bir adam. Esas kýz Füsun ise çok genç, çok güzel, ama yoksul. Kemal’in uzaktan akrabasý. Aslýnda pek akrabasý sayýlmaz; Kemal’in annesinin ifadesiyle hýsým oluyorlar. Füsun, üniversiteye giriþ imtihanýný kazanamamýþ, biraz vakit geçirmek, biraz da para kazanmak için, Niþantaþý’nda bir butikte çalýþýyor.
Kemal, Sibel isimli, kendi gibi iyi aileden, zengin bir kýzla niþanlanmak üzere. Kýz, Fransa’da tahsil görmüþ, nispeten modern fikirli. Yani, eðer evlilik kesinse evlilik öncesi iliþkiye karþý deðil. O iliþki de kuruluvermiþ müstakbel çift arasýnda. Kýsacasý, Kemal ve Sibel için mutlu bir hayatýn kapýlarý aralanmýþ gibi. Ne var ki, ‘kader aðlarýný örmüþtür’. Kemal, Sibel’e hediye almak için girdiði butikte Füsun’la karþýlaþacak ve romanýn asýl hikâyesi baþlayacaktýr. Kemal ve Füsun arasýnda cinsellikle þiddetlenen yakýcý aþk, bu aþkýn etrafýndaki herkesin hayatýný derinden sarsmak üzeredir...
Füsun’u sevmesine raðmen Sibel’le görkemli bir törenle niþanlanýr Kemal. Kalbi kýrýlan Füsun, Kemal’le iliþkisini kesmiþ, izini kaybettirmiþtir. Ayrýlýk acýsýna dayanamayan Kemal, Sibel’le iliþkisini sürdüremez. Niþan bozulur. Sevinçlidir Kemal, Füsun’u bulup mutlu bir yuva kurmanýn hayallerini kurmaktadýr. Ama dedik ya, ‘kader aðlarýný örmüþtür’ bir kere... Kemal, Füsun’u bulduðunda þaþkýnlýða uðrayacaktýr. Bu kýsa zaman aralýðýnda, film iþlerinde çalýþan sinema aþýðý bir gençle evlenmiþtir genç kýz. Kocasýna âþýk olmamakla birlikte gururu ve onuru, kocasýndan boþanýp kendini Kemal’in kollarýna atýlmasýna engeldir. Tuhaf bir hayat baþlar Füsun’larýn evinde. Kemal, bir aile dostu gibi, neredeyse her akþam Çukurcuma’daki evde, Füsun’un anne ve babasýnýn da dahil olduðu aile ortamýnýn konuðu olacak, küçük mutluluklarla yetinecektir. Dile kolay, ayrýlmalarýndan sonraki tam sekiz yýlý Kemal abi sýfatýyla geçirecek, her þeyin yoluna girdiðini sandýðý bir anda, yollarý bir kez daha o meþum aðlara dolanacaktýr...

Aþk romaný mý?
Sadece iki aylýk bir yakýnlaþma anýnýn hayaliyle, baþka bir kadýna bakmaksýzýn tam sekiz yýl geçiren bir roman kahramanýný anlamakta genç kuþaklar zorlanabilirler. Duygusal eðitimlerini Yeþilçam sinemasýnýn ve ona ilham veren popüler aþk romanlarýnýn anlattýðý hikâyelerle tamamlayan kuþaklar için böyle bir derviþ sabrý hiç yadýrgatýcý deðil. Mesela, savaþ ve göç nedeniyle zorunlu olarak ayrýlan iki sevgilinin özlemlerini gidermek için bir çay bahçesinde senede bir gün de olsa buluþarak taþýdýklarý aþký hikâye eden Senede Bir Gün Geliyor aklýma. Geçen haftaki yazýmda edebiyatýn öðretilen bir þey olduðunu söylemiþtim. Aþk da öyledir. Ritüellerle, þarkýlarla, filmlerle, romanlarla öðrenilir. Genel geçer tek bir tarifi yoktur. Tarihe, topluma, o toplumun sýnýf ve katmanlarýna, kültüre göre deðiþir. Ýnsanlar aþklarýný kendileri yaþarlar, ne var ki toplumsal ve tarihsel süreçlerce belirlenmiþ bir biçimde yaþarlar.
Söylemek istediðim -siyasal, külütürel ve ideolojik belirlenmiþliði nedeniyle- aþkýn bir yalan olduðu deðil. Aþkýn anlatýlarla yayýldýðýný, beslendiðini ve belirlendiðini düþünüyorum. Ýnsanlar kendi aþklarýný bile hislerine tercüman olan anlatýlarla anlarlar. Kimisinin aþkýný arabeskler anlatýr kimisininkini bir þairin dizeleri. Hangi aþkýn daha derin, daha yüce ya da daha þiddetli olduðunu tartýþamayýz, ama aþkýnýzýn anlatýcýsýný ve anlatýsýný seçtiðinizde bir kültürel kimliðe yerleþmeniz kaçýnýlmazdýr.
Pamuk’un anlattýðý aþk, Cumhuriyet Türkiyesi’nin modern muhafazakâr karakterinden kaynaklanan bir aþk türü. 20. yüzyýlýn baþlarýnda Batýyla-Doðu arasýnda melezlenerek hayat bulmuþ, çoðaltýla çoðaltýla, nesilden nesile aktarýla aktarýla benimsenmiþ, yüceltilmiþ, cinselliði neredeyse dýþarýda býrakýp sadakati öne çýkarmýþ bu aþk türü de þimdi biraz tuhaf görünmekle birlikte, aþkýn ta kendisidir. Baþka bir coðrafyada gözlemleyeceðimiz aþk türlerinden ne daha az ne daha çok gerçektir/kutsaldýr/duygusaldýr. Ve her aþk türü gibi onu üreten toplumsal tarihle içiçe geçmiþtir. Ýþte bu içiçe geçmiþlik sayesindedir ki, Orhan Pamuk, Masumiyet Müzesi romanýnda bir aþký anlatýrken bireylerden toplumsala sýçrayarak 70’li yýllarýn Türkiye’sine temas etmekte hiç zorlanmýyor. Aþk ve cinsel özgürlüklerle birlikte her türlü hak ve özgürlük talebinin baskýlandýðý, modernliðin biçimsel olarak alýmlandýðý, teknoloji ürünü eþyalarýn hayret ve hayranlýk uyandýrdýðý, sosyetenin komikleþtiði, yoksulluðun bugünkü kadar dehþet uyandýrmadýðý, henüz çocuksu çaðlarýný süren bir Türkiye’deyiz.
Pamuk’un bütün romanlarýnda deðindiði Batýlýlaþmak meselesi, aþkýn ve cinselliðin yaþanma tarzýyla, Masumiyet Müzesi’nde de çýkýyor karþýmýza. Ama asýl öne çýkan tarih ve bellek. Orhan Pamuk, toplumun saklý hafýzasýnda hayal gücü sayesinde yaptýðý yolculuklarda edindiði tanýklýðý toplumun þimdisine sunmayý, böylece bu toplumu geçmiþiyle ‘konuþma’ya, diyaloða sokmaya çalýþan, bu yolla toplumu unuttuðu, kapattýðý anýlarýný yeniden düþünmeye zorlayan bir yazar. Zamanýn ve belleðin izini sürüyor. Þimdi gerilerde kalmýþ bir aþký, o aþký sarmalayan eþyalarla, evlerle, sokaklarla, vapur düdükleriyle, siyasi olaylarla, sinemayla, müzikle yeniden canlandýrýken toplumsal hafýzanýn üstünü açmaya ve bilinç altýnýn, dolayýsýyla saklý geçmiþin tanýklýðýný yapmaya soyunuyor. Öyle ki, roman kahramanýn aþkýný ebedileþtirmek için bir müze kurma fikri ve müzede sergilenecek eþyalarýn toplanma süreci hikâyenin en temel noktasý. Böylelikle belleðin dinamikleriye, sakladýklarý ve biriktirdikleriyle, nasýl biriktirip nasýl eksilttiðiyle yüzleþiyoruz.
En çok eþyalar taþýyor geçmiþin yükünü. Füsun’la mutlu zamanlarýnýn çok gerilerde kaldýðýnda, o anlarýn hatýralarýný, renklerini, dokunma ve görme zevklerini kendisine o mutluluðu yaþatan Füsun’dan çok daha sadakatle saklayan eþyalara baðlanýyor Kemal; “Merhamet Apartmaný’nda biriktirdiðim eþyalarý elime almadan, yalnýzca onlarý bir kere görmekle bile Füsun ile geçmiþimizi, akþamlan sofrada oturuþumuzu artýk hatýrlayabiliyordum. Eþyalarla, porselen bir tuzluk ya da köpek biçiminde bir terzi mezurasý ya da korkutucu bir konserve açacaðý ya da Füsunlarýn mutfaðýndan hiç eksik olmayan Batanay marka ayçiçek yaðý þiþesi ile birleþtirdiðim tek tek anlar, yýllar geçtikçe hafýzamda sanki geniþ bir zamana yayýlýyordu. Merhamet Apartmaný’nda biriken eþyatara, týpký izmaritler gibi baktýkça Füsunlarýn evinde sofrada otururken yaptýklarýmýzý tek tek hatýrlardým.”

Kayýp zamanýn Ýzinde
Roman kahramaný Kemal’in müze kurmaktaki maksadý, topladýðý eþyalarý, kap kaçaðý, incik boncuk ile elbiseleri ve resimleri sergileyerek, yaþadýðý yýllara bir anlam verebilmek, zamaný mekana dönüþtürmek. Onun müzesiyle yapmak istediðini gerçekleþtirense yazar Orhan Pamuk olmuþ; her biri 70’ler Türkiye’sinin atmosferini simgeleyen kiþi, eþya, olay ve duygulardan derlediði Masumiyet Müzesi romanýyla bir tür müze bekçiliði yapýyor sanki. Kahramanýn belleðinde dolanan anýlar salt bireysel bir tarihi yansýtmýyorlar. Hatýralar, eþyalar ona aitse bile, Kemal’in belleði bireysel bir bellek deðil. O anýlarý toplum içinde edinmiþ, onlarý toplum içinde hatýrlamýþ, ve konumlandýrmýþtýr Kemal. Onun belleði diliyle, edebi metinlerle, Ýstanbul’un semtleri, sokaklarý ve evleriyle, eþyalarýyla bu toplumun imgelemini kuruyor.
Romanýn baþlarýnda 70’lerin yüksek sosyetesi öne çýkmakla birlikte, melodram kalýbý dediðimiz zengin delikanlýyla yoksul kýz arasýndaki aþk, Pamuk’a Ýstanbul’un her kesimine açýlma imkâný saðlamýþ. Elbette imkâný kendisi yaratýyor Pamuk.
Tam bu noktada Orhan Pamuk romanlarýndaki kusursuz kurgudan söz açabiliriz. 592 sayfalýk romanýn her parçasýný birbirine baðlayan bu kurgu sayesinde, taklit ettiði melodramlarýn saçmaya varan rastlantýsallýklarý, onun hikâyesinde nedenselliðe dönüþebiliyor. Kiþiler, eþyalar, isimler, hemen her þey o bütünlüðün bir parçasý. Mesela Merhamet Apartmaný ismini açýklarken romanýn temel meselelerinden pek çok þeye deðinivermiþ; “1934’te Atatürk’ün bütün Türk milletine soyadý almasýný þart koþmasýndan sonra, Ýstanbul’da yeni yapýlan pek çok binaya aile adlarý verilmeye baþlanmýþtý. O zamanlar Ýstanbul’da sokak adlarý ve numaralarý tutarlý olmadýðý ve týpký Osmanlý döneminde olduðu gibi, büyük ve zengin aileler, içinde hep birlikte oturduklarý büyük konaklarla, binalarla özdeþleþtirildikleri için hu yerindeydi. (Hikâyemde sözünü edeceðim pek çok zengin ailenin kendi adýný taþýyan bir apartmaný vardýr.) Ayný yýllarýn bir baþka eðilimi, binalara yüce ilkelerin, deðerlerin adlarýný vermekti; ama annem yaptýrdýklarý apartmana “Hürriyet”, “Ýnayet”, “Fazilet” gibi adlar verenlerin, aslýnda bütün hayatlarýný bu deðerleri çiðneyerek geçirmiþ kiþiler arasýndan çýktýðýný söylerdi. Merhamet Apartmaný’ný, Birinci Dünya Savaþý sýrasýnda þeker ticareti yapan karaborsacý yaþlý bir zengin, vicdan azabýyla yaptýrmaya baþlamýþtý. Adamýn apartmanýný vakfedip gelirini fakirlere daðýtacaðýný anlayan iki oðlu (birinin kýzý ilkokulda sýnýf arkadaþýmdý), babalarýnýn bunadýðýný doktor raporuyla kanýtlayýp onu düþkünler evine atmýþlar, binaya el koymuþlar, ama çocukluðumda benim tuhaf bulduðum adýný deðiþtirmemiþlerdi.”
Popüler aþk romanlarýnda ya da Yeþilçam melodramlarýndaki yatay hikâyelemeciliðin yerini Merhamet Müzesi’nde Orhan Pamuk’un dikey üslubu alýyor. Sadece cümle yapýlarýndan, titizlikle seçilmiþ sözcüklerden, süslü sözlerden söz etmiyorum. Çok önemli, duygusal içeriði yoðun bir konuyu aþýrý yalýn, serinkanlý, duygusuz bir dille anlatmak da bir uslup tavrýdýr. Kemal’in bugünden geriye, yani anlatýcýlýktan olaylarý bizzat yaþamýþ kiþiye gidip gelen sesi, anýlarýn yapýsýna uygun bir þekilde, kimi zaman donuk kimi zaman coþkulu ifadelerle verilmiþ. Orhan Pamuk, kahramanýnýn psikolojisine nüfuz ederek zamanda bir geriye bir ileriye, nedenden sonuca ve tekrar nedene gidip gelirken onun iç çatýþmalarýný teþhis ediyor, ayrýntýlandýrýyor ve açýklýyor. Bir tek anlatýcýya ait iki benlik durumu kullanmýþ. 70’lerdeki Kemal’in duygu ve düþüncelerini açýklayan ve yorumlayan ses, 2000’leri yaþayan Kemal’e ait (aslýnda Orhan Pamuk’a ait). Ancak anlatýcý Kemal ile anlatýlan (olaylarý yaþayan) Kemal arasýnda niteliksel bir fark var. Bu farký üslubuyla ortaya koyuyor Pamuk. Kayýp Zamanýn Ýzinde’de Proust’un yaptýðý gibi, “incelikli zihinsel sözdaðarcýðý, baðýmlý cümlecik üslubu, psikolojik güdülere aþýrý ilgi, yer yer ironik öz-alýntýlar ve son olarak imgeci ve teorik izahlara baþvurulmasý; bunlarýn hepsi de anlatan benliðin deneyimleyen benliðe biliþsel üstünlüðünü vurguluyor.
Evet, gerek anlatýcýnýn konumu gerekse de üzerinde durulan temalar açýsýndan Masumiyet Müzesi’nin Proust’un Kayýp Zamanýn Ýzinde’sini çaðrýþtýrdýðýný söyleyeceðim. Dorrit Cohn, Þeffaf Zihinler adlý incelemesinde belirtmiþti; “cehalet, kafa karýþýklýðý ve hayaller dünyasýndaki bir geçmiþ benliðe dönüp bakan kolay anlaþýlýr bir anlatýcý: Proust bu tür geriye dönüþlü zihinsel anlatýnýn en iyi uygulayýcýsý olduðu gibi, ayný zamanda en baðlý savunucusuydu da.” Nitekim Yakalanan Zaman’da þöyle konuþturur kahramanýný Proust; “Ýnsan bir þey deneyimler ama ne deneyimlediði hani þu ýþýða tutmadan önce bir siyahlýktan baþka hiçbir þey göstermeyen negatifler gibidir ve bunlara da ters taraftan bakmak gerekir. Aklýn süzgecinden geçirilmediði müddetçe ne olduðunu bilemeyiz. Ancak o zaman, bunu ýþýða tutup aklileþtirdikten sonra kiþi hissettiði þeyin þeklini þemalini ayýrt edebilir, ama edene kadar da akla karayý seçer.”
Kemal de geçmiþi bizzat deneyimlediði halde kimi anlamlarý bugün yeni yeni çözebilen, deðerlendiren, bunun için akla karayý seçen bir karakter. Giriþ cümlesini hatýrlayýn; “Hayatýmýn en mutlu anýymýþ, bilmiyordum.” Týpký müzeleri ilk kuran koleksiyoncular gibi, Füsun’u hatýrlatan ilk parçalarý toplarken yapýðý þeyin nereye varacaðýný hiç düþünmemiþtir. Aslýnda bir izleyici ve kaydedicidir Kemal; kamera gözü önce sevgilisine odaklanýr, sonra sevgilisinin yaþadýðý mekana, sevgilisinin sevdiklerine, çevresine, sonra sokaða ve toplumun geri kalan kesimine çevrilir. Kaydettiklerini hikâye etmekse yýllar sonra Orhan Pamuk’a düþecektir. Biz ise bir kez daha Proust’a döneceðiz; “gerçek yaþam, en sonunda keþfedilen ve aydýnlatýlan yaþam, dolayýsýyla gerçekten yaþanan tek yaþam, bu yaþam edebiyattýr.” Kemal de Marcel gibi geçmiþin ancak anlatý yoluyla gerçeklik haline geleceðine inanmýþtýr. Melodramlarý vazgeçilmez kýlan ‘Hayatým roman’ kliþesi bir kez daha iþ baþýndadýr.
Okuyucu için, deðer verdiði bir yazarýn yeni bir romaný yayýmlandýðýnda düþ kýrýklýðý yaþama korkusu her zaman vardýr. Pamuk’un Nobel ödülü sahibi sýfatýyla tamamladýðý ilk romaný olmasý Masumiyet Müzesi’nden beklentileri daha da artýrmýþtý. Korkulan olmadý. Kitabýn daha ilk sayfalarýnda rahatlayacaksýnýz. Ýyi bir konu yakalamýþ Pamuk. Her zamanki titiz iþçiliðiyle iyi hikâyelemiþ. Masumiyet Müzesi, Pamuk’un roman kariyerinin en üst sýralarýna oturacak nitelikte. Ancak benim için birincilik hâlâ Benim Adým Kýrmýzý’da...

MASUMÝYET MÜZESÝ
Orhan Pamuk
Ýletiþim Yayýnlarý
2008
592 sayfa
24 YTL.

Pamuk’un yeni romaný 29 Aðustos’ta kitapçýlarda

 
Kültür-Sanat / 25/08/2008

ÝSTANBUL - Nobel ödüllü yazar Orhan Pamuk’un üzerinde altý yýldýr çalýþtýðý aþk romaný "Masumiyet Müzesi" 29 Aðustosta satýþa sunulacak.
Ýletiþim Yayýnlarý’ndan çýkacak "Masumiyet Müzesi"nde, 1975’te bir bahar günü baþlayýp, günümüze kadar gelen Ýstanbullu zengin çocuðu Kemal ile uzak ve yoksul akrabasý Füsun’un hikayesi anlatýlýyor.
Ülkemizde ve dünyada milyonlarca okurun sevgi ve hayranlýðýný kazanan, yazdýðý romanlarý 58 dile çevrilen Orhan Pamuk, son romanýyla okurlarýnýn karþýsýna sarsýcý bir hikaye ile çýkacak. (aa)

<_script /><_script /> 

Masumiyet Müzesi açýldý

 
Kültür-Sanat / 29/08/2008

ÝSTANBUL - Nobel ödüllü yazar Orhan Pamuk’un son romaný "Masumiyet Müzesi" okurla buluþtu. Ýletiþim Yayýnlarýndan çýkarýlan "Masumiyet Müzesi" 100 bin adet basýldý ve kitapçýlardaki yerini aldý.

Orhan Pamuk’un aþka odaklanan, ancak diðer tüm romanlarý gibi insan hayatýnýn her alanýna ve günlük hayatýn inceliklerine de yönelen "Masumiyet Müzesi" 592 sayfa, 3 bin 71 paragraf, 140 bin 366 kelimeden oluþuyor. Kitap, yazarýn "Cevdet Bey ve Oðullarý"ndan sonraki en uzun romaný. Aþk, eþyalara ve kiþilere baðlanma, koleksiyonculuk, müzeler gibi konular ile cinsellik, bakirelik hakkýndaki geleneksel tutumlarý da tartýþmaya açan "Masumiyet Müzesi"nin konusu, tekstil zengini Basmacý ailesinin iyi okumuþ 30 yaþýndaki oðullarý Kemal ile uzak akrabalarý yoksul Keskin ailesinin 18 yaþýndaki güzel kýzý Füsun arasýndaki aþk iliþkisi etrafýnda geliþiyor.

Romanlarý dünyada 58 dile çevrilen ve 7 milyondan fazla satan Orhan Pamuk’un son kitabýnýn çeviri haklarý, daha kitabýn yazýlmasý bitmeden 30’un üzerinde dilde yayýmlanmak üzere satýldý. Ýlk çeviri, 2 hafta sonra Almanya’da Hanser Yayýnevi tarafýndan "Museum der Unschuld" adýyla yayýmlanacak ve çevirinin ilk baskýsý 100 bin adet olacak.

Önceki romanlar ve tirajlarý

Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazanan tek Türk olan Orhan Pamuk’un 1982 yýlýndan bu yana yayýmlanan romanlarý ve toplam tirajlarý þöyle:

- "Cevdet Bey ve Oðullarý" (1982): 22 baský- 72 bin
- "Sessiz Ev" (1983) : 29 baský- 87 bin
- "Beyaz Kale" (1985) : 33 baský- 116 bin
- "Kara Kitap" (1990) : 35 baský- 129 bin 500
- "Gizli Yüz" (Senaryo) (1992): 9 baský- 20 bin
- "Yeni Hayat" (1994): 71 baský- 215 bin 500
- "Benim Adým Kýrmýzý" (1998): 30 baský- 206 bin
- "Kar" (2002): 18 baský- 156 bin
- "Öteki Renkler" (1999) 3 baský- 33 bin
- "Ýstanbul; Hatýralar ve Þehir" (2003): 18 baský- 107 bin
- "Babamýn Bavulu" (2007): 30 bin
(aa)

'Masumiyet Müzesi' cumaya açýlýyor!

 
Kültür-Sanat / 26/08/2008

ÝSTANBUL- Orhan Pamuk’un yeni romaný ‘Masumiyet Müzesi’ Cuma günü çýkýyor. Pamuk’un neredeyse on yýldýr üzerinde çalýþtýðý, 2001 yýlýndan bu yana yazdýðý ‘Masumiyet Müzesi’ bir aþk romaný. Orhan Pamuk, bu romanýnda aþka odaklanýrken günlük hayatýn inceliklerine, resim, arkadaþlýk, yalnýzlýk, mutluluk, gazeteler ve televizyon, aile gibi yazmayý sevdiði, kitaplarýndan iyi bildiðimiz pek çok konuya da deðiniyor.

Roman 1975 yýlýnda baþlýyor. Tekstil zengini Basmacý ailesinin iyi okumuþ 30 yaþýndaki oðullarý Kemal ile uzak akrabalarý, yoksul Keskin ailesinin 18 yaþýndaki güzel kýzý, tezgahtarlýk yapan Füsun arasýndaki aþk anlatýlýyor. Evlenmeye hazýrlanan Kemal, yýllardýr görmediði genç kadýnla karþýlaþtýðýnda ona aþýk oluyor. Füsun’a duyduðu aþk onu hiç terketmiyor ve hikaye günümüze kadar geliyor.

Hilton’da bir niþan sahnesi
Bu aþk hikayesi evlilik, arkadaþlýk, cinsellik, tutku, aile ve mutluluk hakkýnda pek çok hesaplaþma içeriyor tabii ki. Orhan Pamuk Ýstanbul’un arka sokaklarýný da, dedikodu dergilerinin ‘sosyete’ dediði çevreyi de ayrýntýlý ve eðlenceli bir bakýþla anlatýyor. Resim, arkadaþlýk, yalnýzlýk, gazeteler ve televizyon, aile gibi Pamuk’un sevdiði pek çok konu,70’li, 80’li yýllarla birlikte romanýn içinden geçip gidiyor. Kitap Yeþilçam’a ve Türk sinema sanayine de uðruyor, oradar karakterler, hikayeler analtýyor. 1975 yýlýnda Hilton Oteli’nde geçen bir niþan sahnesi tam 50 sayfa sürüyor ve bütün ayrýntýlarýyla anlatýlýyor. Kitabýn kapaðýnda yer alan 56 model Chevrole, pek çok sahnenin içinde geçtiði önemli nesnelerden biri olarak romanda yer ediniyor.

Ödüller arasý yazmaya devam
Romana baþladýktan sonra Orhan Pamuk ‘Ýstanbul Hatýralar ve Þehir’ kitabýný yazdý aralarýnda Nobel’in de bulunduðu uluslararasý dokuz büyük edebi ödül aldý: Prix du Meilleur Livre Ètranger (2002, Fransa), Grinzane Cavour (2002, Ýtalya), Impac-Dublin Roman Ödülü (2003, Ýrlanda), Alman Yayýncýlar Birliði Barýþ Ödülü (2005, Almanya), Prix Médicis Ètranger (2005, Fransa), Nobel Edebiyat Ödülü (Ýsveç, 2006), Prix Mediterranée (2006, Fransa), Puterbaugh Ödülü (2006, ADB), Ovid Ödülü (2008, Romanya). Yedi yýlda Pamuk, Türkiye’de Boðaziçi Üniversitesi, Hollanda’da Tilburg Üniversitesi, Almanya’da Berlin Frei Üniversitesi, Amerika’da Georgetown Üniversitesi, Ýspanya’da Madrid Üniversitesi, Lübnan’da Beyrut Amerikan Üniversitesi’nden þeref doktoralarý aldý. Amerikan Sanatlar ve Edebiyat Akademisi ve Çin Sosyal Bilimler Akademisi þeref üyeliðine seçildi. Tüm bu ödülleri almak için çýktýðý yolculuklarda uçaklarda, sabahlarý otel odalarýnda, Pamuk hiç durmamacasýna ‘Masumiyet Müzesi’ni yazdý.

Sonuçta ‘Masumiyet Müzesi’, ‘Cevdet Bey ve Oðullarý’ndan sonra Pamuk’un en uzun romaný oldu, 592 sayfa. ‘Cevdet Bey ve Oðullarý’ ile ‘Kara Kitap‘ta olduðu gibi, Pamuk’un doðup büyüdüðü Niþantaþý semti gene romanýn merkezinde. Ama Çukurcuma, Taksim, Harbiye, Beyoðlu semtleri ile Boðaz yalýlarý ve lokantalarý da romanda geniþ yer tutuyor. Pamuk’un diðer romanlarýndan tanýdýðýmýz bazý karakterleri, mesela 1Kara Kitap’ýn ünlü köþe yazarý Celâl Salik, Cevdet Bey’in oðullarý, Pamuk’un ailesi ve kendisi de romanda görünüyor. Nitekim bu romaný Orhan Pamuk’un en kalabalýk kitaplarýndan biri, yakyaþýk 150 karakter yer alýyor, hatta bu karakterler için kitabýn sonunda bir de dizin hazýrlanmýþ.
Pamuk, biri ‘Masumiyet Müzesi’nin düþünsel, edebi, kiþisel ve felsefi kaynaklarý, diðeri büyük aþk romanlarý konularýnda olmak üzere, romanýna da ýþýk düþürecek iki makale yazýyor. Romanýný açýklamaktan çok, onu nasýl kurduðunu, nasýl hayal ettiðini ve diðer aþk romanlarýndan farkýný araþtýran bu makaleler, önümüzdeki günlerde Türkiye’de ve dünyada yayýmlanacak.

Romanda, yazar Pamuk müzeyi gezer

‘Masumiyet Müzesi’, sadece bir roman deðil, ayný zamanda yazarýn yýllardýr kurmaya çalýþtýðý bir müzenin de adý.

Bu müzede Pamuk’un roman kahramaný Kemal’in, sevgilisi Füsun’un dokunduðu eþyalarla oluþturduðu koleksiyon sergilenecek. Bu tutkulu aþk boyunca Füsun’un peþinde gezen Kemal, takýntýlý biçimde Füsun’la ilgili objeleri toplar. Romanda okuduðumuz bu objelerin gerçek halleri ise ‘Masumiyet Müzesi’ni oluþturur. Yýllar sonra Füsun’un yaþadýðý Çukurcuma’daki evi satýn alan Kemal, ve onu yýllarca topladýðý objeleri, ilk seviþtikleri yataðý, içinde gezdikleri Chevrole’yi de barýndýran bir müzeye dönüþtürür. Ardýndan müzesinin bir kataloðu olmasý gerektiðini düþünerek, ‘bir zamanlar ailelerinin ortak iþ yaptýðý yazar’ Orhan Pamuk’u bulur. Böylece Masumiyet Müzesi, Kemal Basmacý’nýn anlattýklarý üzerine Füsun’u tanýmýþ, hatta onunla bir kez dans bile etmiþ olan Orhan Pamuk tarafýndan yazýlýr.

Orhan Pamuk, bu kurguya uygun biçimde Çukurcuma’da yýllar önce aldýðý binada, böyle bir müze açmaya hazýrlanýyor. Romanýn okurlarý, hikayelerini bildiði, o aþk ve gündelik hayat içinde ne anlam ifade ettiðini öðrendiði nesneleri müzenin içinde bulabilecek. Böylece tamamen bir kurgu olan roman ve somut objeler arasýnda ilginç bir iliþki kuran Pamuk, romanýn atmosferini kuracaðý müzede tekrar yaratacak. Ýkisi birlikte oluþan, roman ve müze karþýlýklý bir iliþki kuruyor; ‘romanýn müzesi, ya da müzenin romaný’ gibi...
Tabii bu müze henüz açýlmýþ deðil. Pamuk müze için oluþturduðu koleksiyonu ilk olarak Türkiye yýlý vesilesiyle Frankfurt’taki ünlü Schirn Galerisi’nde sergileyecekti. Ancak sergi henüz hazýr olmadýðý için vazgeçildi. (Kültür Sanat)

Kültür Bakanlýðý 'Nobel'e sahip çýktý

FOTOÐRAF: MUHSÝN AKGÜN

 
Kültür-Sanat / 05/09/2008

MASUMÝYET MÜZESÝ'NDE SANAL GEZÝ ÝÇÝN TIKLAYIN

ORHAN PAMUK MASUMÝYET MÜZESÝ'NÝ ANLATIYOR HABERÝ ÝÇÝN TIKLAYIN

ANKARA - Nobel ödüllü yazar Orhan Pamuk’un yeni kitabý "Masumiyet Müzesi"nin piyasaya çýkýþý nedeniyle eserin "korsan baskýsýnýn" yapýlabileceðini göz önünde bulunduran Kültür ve Turizm Bakanlýðý, bu konuda harekete geçti. Bakanlýk tarafýndan, Emniyet Genel Müdürlüðü ile il denetim komisyonlarýna korsanla mücadele kapsamýndaki yasalarýn titizlikle ve hýzla uygulanmasý için yazý gönderildi.

Kültür ve Turizm Bakanlýðý Sinema ve Telif Haklarý Genel Müdürü Abdurrahman Çelik, Pamuk’un "Masumiyet Müzesi" isimli kitabýnýn okurla buluþmasý ve yeni eðitim-öðretim yýlýnýn da baþlamasý nedeniyle kitap satýþlarýnýn arttýðýný söyledi. Bu nedenle hem Emniyet Genel Müdürlüðü, hem de il denetim komisyonlarýna uyarýlarda bulunduklarýný aktaran Çelik, özellikle Eylül ve Ekim aylarýnda kitap satýþlarýnda yaþanan artýþ nedeniyle "korsan yayýn" konusunda tedbirleri artýrdýklarýný ifade etti. Çelik, "Bu konularda daha titizlikle davranmalarý, korsanla mücadele kapsamýndaki yasalarý hýzlý ve ivedi bir þekilde uygulamalarý konusunda illere birer yazý ve uyarý gönderdik. Þu an zaten onlarla ilgili de sözlü görüþmelerde bulunuyoruz" dedi.

Çelik, Emniyet Genel Müdürlüðü ile ortak çalýþmalarýnýn yýl boyu sürdüðünü, il denetim komisyonlarý vasýtalarýyla da denetimler yapýldýðýný belirterek, "Eðitim-öðretim yýlýnýn baþlangýcý ve ’Masumiyet Müzesi’ kitabýnýn çýkýþý nedeniyle duyumlar aldýk. Bundan dolayý korsan yayýnlar daha sýký bir takibe alýnsýn diye Emniyet Genel Müdürlüðümüz ile ortak çalýþmalarý yürütüyoruz" diye konuþtu.

'MASUMÝYET MÜZESÝ'

Orhan Pamuk’un aþka odaklanan, ancak diðer tüm romanlarý gibi insan hayatýnýn her alanýna ve günlük hayatýn inceliklerine de yönelen "Masumiyet Müzesi" isimli kitabý, Ýletiþim Yayýnlarý’ndan okurla buluþtu. Yazarýn "Cevdet Bey ve Oðullarý"ndan sonraki en uzun romaný niteliðini taþýyan eser, aþk, eþyalara ve kiþilere baðlanma, koleksiyonculuk, müzeler gibi konular ile cinsellik, bakirelik hakkýndaki geleneksel tutumlarý da tartýþmaya açýyor. Kitabýn konusu, tekstil zengini Basmacý ailesinin iyi okumuþ 30 yaþýndaki oðlu Kemal ile uzak akrabalarý olan yoksul Keskin ailesinin 18 yaþýndaki güzel kýzý Füsun arasýndaki aþk iliþkisi etrafýnda geliþiyor.

Romanlarý dünyada 58 dile çevrilen ve 7 milyondan fazla satan Orhan Pamuk’un son kitabýnýn çeviri haklarý, daha kitabýn yazýlmasý bitmeden 30’un üzerinde dilde yayýmlanmak üzere satýldý. Ýlk çeviri, 2 hafta sonra Almanya’da Hanser Yayýnevi tarafýndan "Museum der Unschuld" adýyla yayýmlanacak ve çevirinin ilk baskýsý 100 bin adet olacak. (aa)

Ne kadar düþünce özgürlüðü o kadar özgür aþk

 
Kültür-Sanat / 30/08/2008

Orhan Pamuk’un 10 yýldýr üzerinde çalýþtýðý ‘Masumiyet Müzesi’, dün çýktý. ‘Masumiyet Müzesi’nde bir aþk hikâyesi anlatan Orhan Pamuk: ‘Aþk romaný deyince ‘Ah aþk ne yüce, koyalým yüksek bir yere ve bakalým aðlayalým’ gibi bir görüþ var. Þarkýlar, her þey, aþkýn yüceliðini anlatýr. Ama kitabým bunu yapmýyor’

Banu Güven’in NTV’de Orhan Pamuk’la yaptýðý söyleþiyi yayýmlýyoruz

Orhan Bey, ‘Masumiyet Müzesi’nin konusu, fikri ne zaman ortaya çýktý ve nasýl? 

10 yýl evvel romaný düþünmeye baþladým. Bu bir aþk hikâyesi, aþk romaný... 10 yýl evvel düþünmeye baþladým ama altý-yedi yýl evvel yazmaya baþladýðým ‘Kar’ romaný yayýnlandýktan sonra. Arada ‘Ýstanbul’ hatýralarýmý yazdým. Sonra, aþaðý yukarý yedi yýldýr hep bu kitapla meþgulüm.

Peki bu aþk romanýný yazma duygusu ne zaman geldi size? Ne uyandýrdý bu ihtiyacý sizde, hatýrlýyor musunuz?

Pek çok þey yanyana geldi ama kafamda ta eskiden iþittiðim bir hikâye vardý. Ama þu da vardý. Ben mesela ‘Kar’ romanýnda Türk toplumuna siyasetin içinden baktým. ‘Benim Adým Kýrmýzý’da resim sanatýnýn içinden baktým. ‘Kara Kitap’ta Ýstanbul’dan ve birazcýk kültürel tarihten baktým. Burda da yaþadýðýmýz toplum; bizler nasýl bir aþk yaþýyoruz... Ya da aþký yaþayýþ þekillerimizle ilgili bir roman yazmak istiyordum. Bunun daha yaygýn þekilde söyleniþi, aþk romaný yazmak istiyordum. Ama deðiþik bir aþk romaný yazmak istiyordum. Ne yapmak istediðimi biraz biliyordum. Ve altý yýldýr bununla uðraþýyordum, evet.

Bu bir aþk romaný. Peki nasýl bir aþk romaný? 

Masumiyet Müzesi’nde, 1975 ile ’85 arasýnda esas hikâyenin çoðu geçiyor ama ’85’ten 2005’e kadar geliyor. Yani aslýnda 30 yýllýk süreyi kapsayan bir aþk hikâyesi, bir aþk iliþikisi anlatýlýyor romanda. Kemal’le Füsun’un aþkýný bir 10 yýla yakýn izliyoruz. Bir aþk hikâyesi bu. Bir aþký anlatýyoruz ama bence, ona çok dikkat ettim, bizimki gibi bir toplumda, istiyorsanýz Türkiye toplumu diyelim, istiyorsanýz Ortadoðu toplumu gibi diyelim, aþk iliþkilerinin kurulabileceði, bunlarýn açýkça dile getirilebilmesinin zor olduðu bir toplumda yaþanan bir aþkýn hikâyesi... Bizimki gibi toplumlarda 1970’lerde yaþanan -Batýlýlarýn flört dediði- ya da bizim görüþüp tanýþma, birlikte gezme -eskiden gezme denirdi- çýkma, ondan sonra, daha ciddileþme; niþanlanma, evlilik öncesi seviþme, evlilik öncesi seviþmenin ciddileþmesi, sonuna kadar gitmek, ya da açýkça dillendirelim çok söylenmez ama bekaret konusu, cinsel ahlak, arkadaþlýk, evlilik ve mutluluk gibi konular kitabýn ta kalbinde yer alýyor. Bunlarý þimdi size ciddi bir dille söyledim, çünkü kaygýlarým, anlatmak istediðim þeyler ciddiydi. Ama bir yandan da hani magazin basýnýnýn yüksek sosyete diye alay edeceði çevrede de geçiyor kitabým. Hem o çevrede geçiyor, hem de Cihangir’in Beyoðlu’nun arka sokaklarýnda ve daha yoksul mahallelerde geçiyor. Bir yandan da hepimizin bildiði ve Türk filmlerinin konusu olan zengin-yoksul iliþkisi de var kitapta.

Bu iliþki, roman kahramanlarýnýn gittiði filmlerde de var. 

Evet, zengin-yoksul iliþkisi bildiðimiz gibi Türk sinemasýnýn melodramatik bir konusudur. Romaným bu melodramatik konularý son derece adým adým -yýllarýmý buna verdim- çözümleyerek, anlamaya çalýþarak, kaba-acele yargý vermeden anlatýyor. Kitapta hiç kimseyi kötü göstermek istemedim ama elbette ki aþk konusunda kapalý bir toplumda yaþadýðýmýzý, bunun aslýnda siyasi düþünce özgürlüðü olduðunu söyledim. O zamanlar Türk sinemasýnda sansür vardý, sinemadaki, filmdeki sansürle -ki hepimiz onu içselleþtirmiþtik- ilgili bir iliþki olduðunu da ima ediyorum. Bütün toplumun kapalýlýðýyla, aþk iliþkisinin kapalý olmasý arasýnda bir iliþki var.
Aþk iliþkisinin serbestçe dile gelememesi... Bunlar tabii Batý’ya göre; Habermas ‘kamusal alan’ diyor. Ýnsanlar birbirleri ile konuþuyor, bir demokrasinin olmasý için hepimizin her þeyi söyleyebileceði özel bir alan gerekiyor ki tam bir demokrasi olsun. Dediði gibi gerçek bir aþk iliþkisinin olabilmesi için de herkesin aþk ile ilgili her þeyi birbirinin gözünün içine bakarak konuþabilmesi lazým. Ama öte yandan bekaret, yasak, kýzla erkeðin kat’iyen yanyana gelmemesi, gelse bile ancak geliyormuþ gibi yapmasý ya da bunlarýn ancak yüzeysel bir Batý taklitçiði düzeyinde kalmasý da bana kalýrsa -kitabýmda da biraz bunlarý göstermeye kalktým- bizim yaþadýðýmýz aþk iliþkilerine bazý özellikler veriyor. Bu kitapta bunlarý anlatmaya çalýþtým. Ta 75’lerde böyleydi, bugün de çok fazla deðiþtiðini düþünmüyorum. Taraflar birbirleri ile açýk açýk konuþmazlar ama bakýþlarla, ifadelerle, sessizliklerle, inatlarla, aþktaki iletiþim ve gerekli diplomasiyi ancak böyle yaparlar. Bu da özellikle sabýr: Testten geçirme, deneyden geçirme, niyetinin saðlamlýðýný, ciddiyetinin; sabýrla eziyet ederek ve inat ederek... Bunlar kapalý bir toplumda, bizimki gibi toplumlarda taraflarýn birbirlerine olan ciddiyetini, aþkýn derinliðini sýnamak için yapýlan þeyler gibi anlatýlýr. Doðru, katýlýyorum ama yanlýzca böyle deðil. Aslýnda aþk dediðimiz þeyi yapan da bu diplomasidir. Kitap bunlarý anlatýyor uzun uzun; bakýþmak falan gibi þeyleri.

Bir de sýnýflar arasý farklýlýk gidiyor hikâye boyunca. Her ne kadar bir sýnýf kendini daha modern olarak tanýmlasa da onlarýn da aþamadýklarý tabularý olduðunu görüyoruz. Bekaret orada da göze çarpýyor.
Bildiðimiz gibi basýnýmýzda da töre cinayetleri falan diye adlandýrýlan, sanki sadece bu iþ Anadolu’ya iliþkin bir konuymuþ, zenginlerin, orta yukarý sýnýflarýn ilgilenmediði bir konuymuþ gibi anlatýlýyor ama benim çok iyi hatýrladýðým gibi ’75lerde ve hâlâ -konuþulmasa da- bu önemli bir konu. Bunun satýr aralarýnda önemli olmasý da kitabýn bir konusu. Ben bütün bu konularý bilirdim; ’75ler’de de bilirdim. Ama öðrendiðim bütün bu þeyleri 30 yaþýndayken yazamazdým. Çünkü aradan geçen yýllar, biraz da Türkiye’nin açýlmasý... Ve birazcýk daha her þeyi konuþmayý, sorunlarýn içine birazcýk daha bakabilmeyi öðrendik. Bu konularda þimdi daha rahat yazabiliyorum ve düþünebiliyorum. Eskiden bu konular imalarla geçiþtirilirdi.
Bu kitapta; bekaret, cinsel ahlak, evlenmeden önce yakýnlaþma, seviþme ve bu konulardaki özentiler, gelenekten gelen aðýrlýk, tabular, insanýn kendini ne kadar Batýlý hissederse hissetsin, toplum deðiþmedikçe nasýl toplumun kurbaný olacaðý, olabileceði gibi þeyler de ele alýnýyor. Bütün bunlar bence aþk denen þeyin yaþanýþ þekli. Aþk romaný deyince, benden önceki ya da baþka diðer aþk romanlarý hakkýnda söyleyebileceðim temel þeyim -bu konuda bir yazý da yazacaðým- aþk romaný deyince ‘Ah aþk ne yüce onu koyalým yüksek bir yere ve bakalým aðlayalým’ gibi bir görüþ... Genel görüþ budur. Þarkýlar, her þey, aþkýn yüceliðini anlatýr ama benim kitabým bunu yapmýyor.

Adýnýn ‘Masumiyet Müzesi’ olmasýna ne zaman karar verdiniz? 

Masumiyet kýsmý, bekaretle ilgili, insanýn niyeti ile ilgili, suç ve ceza ile ilgili, yaptýðýmýz bir þeyin sonuçlarýný taþýmakla ilgili, hayat hakkýnda önyargýlý olmamakla ilgili ve hayat hakkýnda rahat olmakla ilgili, içinde insanýn sanki þeytanýn olmamasýyla ilgili bir þey.

Roman bugüne kadarki aþk romanlarýndan daha farklý özellikler taþýyor. Aþk duygusunu bu kadar yoðun, ayrýntýlý, o duyguyu yaþadýðý her aný bu kadar canlý tutabilmeyi baþaran, bunlarý böyle yaþayan bir karakter var. Ve anlatýmý da öyle...
Büyük aþk hikâyelerine kýyasla benimkinde deðiþik olan ne, önce onun biraz altýný çizmeye çalýþayým. Evet benim kahramaným da çok çile çekiyor ama aþk dediðimiz þeyi þarkýlarda olduðu gibi alýp çok yüce bir þeymiþ gibi davranmýyorum. Benim ilgim, kitabýmýn meraký, anlama iþtahýmýz... Kitapta okur da benimle birlikte geldiði zaman asýl derdimiz “Aþýk olunca biz, ne oluyor?” Yani biraz aþka bir araba kazasý gibi bakmak istiyorum. Bakýyorum da bu kitapta... Baþýmýza gelen bir þey. Ama o sýrada yaþadýðýmýz, içimizde dönen mekanizmalar nedir, runumuzda neler oluyor... Ve o zaman kitap uzun uzun, birisine takýlma, reddedilirsek onun hayaletlerini sokakta görme, sokakta ona rastlamýþsam eðer, sabahtan akþama kadar durmadan onu düþünme, göremediðimiz kiþiyle kafamýzda sürekli kavgalar etme, ‘ona þunu söyleyecektim, bunu söyleyecektim’ gibi kavgalar veya birlikte olmak hayalleri kurma... Kitabýmýn küskünlük ve aþk diplomasisi dediði takýntýnýn, aþk dediðimiz bu yüce duygunun veya bazýsýna göre kötü duygunun, bize yaþattýðý þeyleri kitabým acýmasýz bir soðukkanlýlýkla sayfalar dolusu bir erkek kahramanda -kitabýn zengin çocuðu- aþýk olunca bayaðý sarsýlan kahramaný Kemal’de, sayfa sayfa yýllarca izliyor.

Ve bunu yaparken de, aþýk olduðu kadýný gördüðünde, o resme dair ne varsa hepsini çok canlý tutuyor, çok ayrýntýcý bir gözlemci... 

‘Romeo ile Juliette’i okuruz, ‘Leyla ile Mecnun’u okuruz. Ama Mecnun’un Leyla’da ne gördüðü ya da Romeo’nun, Juliette’in elma yiyiþini, sigara içiþini görmeyiz. Benim kahramaným, olaylarýn geliþi yüzünden de sekiz yýl sevdiði kadýnýn, baþkasýyla evlendiði için, evine gidip geldiði için, onun sigara içiþini, hep birlikte akþam yemeklerinde TV seyrediþlerini, konuþmasýný, öfkelerini, duygusallýklarýný adým adým sürekli kayýt yapan canlý bir kamera gibi çekiyor. Ve bunlarý da okurlarla paylaþýyor. En sonunda kitabý yazarken þunu düþündüm: Kitaptaki kahraman Füsun, Kemal’in çok derin bir þekilde aþýk olduðunu sabrýndan anlayacak. Ama kitabýmýzýn okuru Kemal’in Füsun’a aþýk olduðunu sayfalar boyu Füsun hakkýnda yaptýðý gözlemlerden anlayacak. Kitabým aþýk adamýn kafasýnýn nasýl çalýþtýðý, algýlarýnýn nasýl açýldýðý, sahip olmak, elde etmek istediði kadýnýn her jestine kafasýný her çeviriþinde aðzýndaki sigaranýn dumanýný nasýl üflediðine kadar takip etmesinin hikâyesi de. Bunlarý yazarken çok zevk aldým.

Karakterlerinizde hep biraz Orhan Pamuk vardýr. Yani kendini anlatma durumu söz konusudur. Kemal karakteri ne kadar sizsiniz? 

Kemal benden sekiz yaþ büyük. Zengin bir ailenin çocuðu. Onun çocukluðunda ve orta yaþlarýnda gördüðü þeyleri ben de biraz gördüm. Ben de Kemal gibi, özellikle çocukluðum ve ilkgençlik yýllarýmda, ’70lerin ortalarýna kadar, ailem parasýný çok fazla kaybetmeden evvel, zenginler arasýnda öyle gezindim. Oraya kadar diyebilirim ki Kemal’e benziyorum. Ama herkesin, kitabý okuyan gazetecilerin dediði gibi; ‘Orhan Bey, siz de Kemal gibi aþýk oldunuz, birisinin eþyalarýný biriktirdiniz, yýllarca birisinin peþinden gittiniz mi?’ sorusunu geçelim.
Ama þu bakýmdan Kemal’e benziyorum ve asýl oranýn altýnýn çizilmesini isterim: Kemal en sonunda, bir noktadan sonra yalnýz Füsun’un kahve fincanýný tutmasýný, yoksul evindeki sobaya maþayý tutup kömür atmasýný, kapýyý açmasýný, annesine yemek yaparken ve dikiþ dikerken yardým etmesini, öfkeli öfkeli sigara içmesini, hep birlikte tele-vizyon seyrederken duygulanýp acayip bir jest yapmasýný sekiz yýl boyunca izlemiyor, aslýnda onunla birlikte önce Füsun’un yaþadýðý ve Keskin ailesinin Çukurcuma’daki evindeki olup bitenleri izliyor. Sonra sokakta olup bitenleri izliyor. Aslýnda Kemal, bütün hayatý Füsun’u izler gibi izliyor. O bakýmdan kitabým, Kemal’in Füsun’a gösterdiði dikkat, neredeyse bir romancýnýn hayata gösterdiði edebi dikkat olduðu için, Kemal ile ben aslýnda gözlemcilikte, gözlemleyip hayatý kelimelere geçirmekte benzeþiyoruz. Sekiz yýl... Kitabý yazmam aslýnda altý yýl sürdü; altý yýl birlikteydik. Yalnýz en sonunda Kemal’in Füsun’a hissettiði aþk, yalnýzca Keskin ailesinin evinde kalmýyor, sokaða çýkýyor. Birlikte kitabýn sonuna doðru Füsun’un ehliyet almasý için Ýstanbul sokaklarýnda geziyorlar, araba kullanýyorlar, Boðaz’da denize giriyorlar. 

Oralarda Kemal’in Füsun’a gösterdiði olgun aþk, yani aþýk olduðumuz kiþinin, her türlü insani durumuna, jestlerine yönelik bir ilgi. Ve hatta bir noktadan sonra kendilerini de bir çift olarak görüyor. Bazen susuyorlar, artýk yoruluyorlar, söyleyecek bir þeyleri yok, hayat da onlarý çok mutlu etmemiþ. Bütün bunlara gösterdiði dikkat aslýnda bir noktadan sonra birlikte yürüdükleri sokaklara, Ýstanbul’un insanlarýna, þehirde olup bitenlere, bir noktada Ýstanbul üzerinden bütün aleme duyulan sevgiye dönüþüyor. Bu biraz divan edebiyatýnda Canan’ýn yalnýz aþk duyduðumuz kiþi deðil, Allah olmasý ya da baþka derin bir anlam olmasý gibi bir þey.
Kemal’in Füsun’a duyduðu aþk en sonunda, Füsun’u aþýyor ve Kemal’in, Füsun’la ilgili her þeye, daha sonra da bütün âleme duyduðu bir aþka dönüþüyor. Ve bu da birazcýk kitabýmda da anlatmaya çalýþtýðým gibi ancak biraz da kapalý toplumda olabilecek bir þey diye de düþünüyorum. Çünkü aþkýn dile gelebileceði açýk bir iletiþim alaný olmayýnca hepimiz aþký bastýrýyoruz ve hayal kuruyoruz, daha gözlemci oluyoruz.
Kitabýmý okuyanlar sekiz yýl büyük bir aþk yaþayan Kemal’in, aslýnda bu aþký trafik kazasýna uðramýþ biri gibi yaþadýðýný, ‘Þu geçse de normal hayatýma dönsem’ diye çýrpýndýðýný, ‘Üç ay sonra bu iþ biter de normal hayatýma dönerim’ diye umduðunu ama üç ay sonra hiç bitmediðini, sekiz yýl çýrpýndýðýný da göreceklerdir.

Kazalar önemli metaforlar mý sizin için? 

Evet. Bu kitapta trafik kazalarýnýn da bir yeri var. Aþkýn rastlantýsallýðý mý diyelim, bu bir melodromatik tema gösterdiði için de hikâyeyi çok da fazla anlatmayalým. Çocukluðumda bir trafik kazasý geçirdiðim için böyle. Pek çok þey kitaplarýmda çocukluðumdan, yaþadýklarýmdan, içime attýklarýmdan gelir.

Her romanýnýzda bir sonraki romanýn, ya da iki sonrakinin belki konusunun da kafanýzda canlandýðýný söylemiþtiniz bir kere. Böyle bir þey burada da söz konusu mu? 

Bundan sonra ne yazmak istediðimi biliyorum. Aslýnda bundan sonra yazmak istediðim þey ‘Benim Adým Kýrmýzý’nýn içinden çýkan ve yýlllardýr kafamda hazýrladýðým bir kitap. Bundan sonra herhalde onu yazacaðým. Belli deðil, bir baþka kitaba da baþladým, o da Cihangir, Çukurcuma gibi yerlerde geçiyor.

Bu kitap içinde de bizi geçmiþe götüren þeyler var. Þimdi sýnýrlarý büyüdü, daha da büyüyeceðine dair burda ipucu var mý yok mu, onu sormak istedim... Ve Tanpýnar’ýn baþta da koyduðunuz bir alýntýsý var... 

Tam kitabý bitirirken Tanpýnar’ýn hatýra ve not defterleri yayýnlandý. Orada da benim tüm kitabýmda anlattýðým, yýllardýr da meþgul olduðum þeyleri tesadüfen ama çok da bana yakýn bir þekilde ele aldýðýný görünce... E, Tanpýnar da benim yazarým. Ondan bir alýntý yaptým. Ama fikir þu: Kahramaným Kemal, sevdiði kýzý göremediði zamanlarda, hepimizin bildiði korkunç aþk acýlarý çekiyor. Yani birisini görmek istiyorum ama yok. Sokaklarda yürürken onun hayalini görüyor. Ama bir ara þunu keþfediyor: Füsun’la mutlu olduðu zamanlarý, yoðun bir þekilde mutlu olduðu anlarý hatýrlatan ve o sýrada etrafta olan bir eþyayý, diyelim ki Füsun’un tuttuðu bir çay fincanýný eline alýrsa, onunla biraz oynarsa, o zaman birazcýk sakinleþiyor. Sanki eþya ona bir teselli veriyor. Bu aslýnda bilinen bir fikirdir. Pek çok yazarýn bildiði bir þeydir. Çocukluðumuzda yediðimiz bir þeyi yeriz ve bir sürü hatýra gelir. Sevgilimizle dinlediðimiz bir müziði iþitiriz, onunla mutlu olduðumuz zamanlarý hatýrlarýz. Kahramaným Kemal de sekiz yýl böyle bir teselli arýyor ve yavaþ yavaþ sevdiði kýzýn eþyalarýný biriktirerek koleksiyoncuya dönüþüyor.

‘Kara Kitap’ta da bende benzer bir duygu oluþturan bir paragraf gördüm. Galip, Rüya’nýn eþyalarý elinde durur, tokasý elinde... Sonra onlarý hiç bozmadan eski yerlerine koymak ister. Envanterini çýkarmak fikri geçer aklýndan... 

Bu fikir bende var. ‘Yeni Hayat’da da vardýr. Kendi hayatýnýn müzesini yapma fikri. Yaþadýðýmýz hayatýn eþyalarýný koruma fikri var. Kahramaným Kemal de Füsun’un eþyalarýný önce acýsýna teselli olsun diye koruyor. Çünkü bir ara sevgilisi yok oluyor, onu göremiyor bile, o zaman birlikte gülüþüp eðlendikleri zamanýn eþyalarý ile kendini teselli ediyor. Aþk acýsýný dindirdikleri için onlarý güzel saklýyor. Sonra ne olur ne olmaz diye daha baþka eþyalar biriktiriyor. Bir süre sonra bir koleksiyon oluyor. Sonra da kahramanýmýz, bu koleksiyonu bir müzede sergilemek gibi derin, tuhaf, beklenmedik bir þey yapýyor.

Zamaný bir mekanda kaybetmek de diyebilir miyiz bu müzede sergileme iþine? Müzeler zamanýn mekana dönüþtüðü yerlerdir. Ve müzelerin bence çekici gücü de; zamanýn geçtiði duygusunu bir anlýk da olsa bize hissettirirler. Müzeler, dýþarýdaki hayattan, sesiyle, havasýyla, atmosferiyle deðiþik yerledir. Kitabýmýn özellikle son kýsýmlarýnda Kemal, Füsun’un biriktirdiði eþyalarýndan bir müze kurmak istediði için Batý’nýn pek çok müzesini geziyor. Özellikle küçük müzelerin havasý üzerinden Füsun’u hatýrlýyor. Ama bir yandan da kitabým, Kemal’in biriktirici yanýný, koleksiyoncu yanýný, yani romanda da anlattýðým gibi Batý dýþýndaki toplumlarda acý çeken insanlarýn; acý ile, acýya teselli olarak eþyalara sarýlmasýný, eþyalara baðlanmasýný, özel bazý eþyalarla takýntýlý olmasýný da irdeliyor, seviyor, bu konu üzerinde düþünüyor.
Bir yandan da Kemal’in Füsun için kurduðu müzeyi, ben Çukurcuma’da kuruyorum. Bu karara vardýktan sonra, bundan dokuz yýl evvel Çukurcuma’da bir bina satýn aldým. Sonra o binayý bir müze mekaný haline getirdim. Sonra da kendimi Kemal gibi hissederek eþyalar toplamaya baþladým ve romanýmý da zaman zaman bu eþyalar üzerinden anlattým. Bu gördüðünüz romanda bir bölüm yazýlmasýna neden olan bir ayva rendesi (Rendeyi gösterir). Ben bunun paslý, kaba halini sevdim. Füsunlar’ýn evinde, bu ayva rendesi ile ayva reçeli yapýlýyor. Kemal bir gün bundan hoþlanarak bunu çalýyor. Benim elimde bir eþya var, sonra kitaba bu eþyayý sokuyorum ve kitapta ondan bahsediyorum. Kitapta anlatýlan, aslýnda roman sanatýnda tasfir edilen pek çok eþyayý, ben kitabý yazarken ya da yazmadan evel buldum. Önce elimde bir sarý ayakkabý oluyor, sonra Füsun’a sarý ayakkabý giydiriyorum. Tersi de oldu; Füsun’un bazen þöyle bir elbisesinin olmasý ya da þöyle bir sigara içmesi gerekiyor. Benim onu bulmam gerektiði gibi.

Rendenin konu olduðu bölümde baþka bir þey daha var. Bütün bu roman boyunca sadece bir kahramanýn aþký nasýl yaþadýðý, o takýntýlý yaþayýþ halinin dýþýnda bir toplumun da romaný var. Ayný zamanda o dönemde o toplumun yaþadýðý bir takým deðiþikliklerin de romaný var.
Füsun’la Kemal’in aþký 75-85 arasý sürdüðü için, 80 sonrasý olaylarý da var. 70’lerin olaylarý da var. Darbe demek, benim çocukluðumda normal vatandaþýn akþam sokaða çýkma yasaðý demektir. Kemal de haftada üç-dört kere Füsunlar’a gidiyor. Ordan bazen bir eþya çalarak dönüyor. Ama akþam 11’den sonra sokaða çýkma yasaðý var. Askerler onu çeviriyor ve “Bu nedir?” diye soruyor. Ben de onun üzerine aslýnda aþk iliþkisinin diplomatik bir þekilde dile gelmediði bir toplumun, aslýnda açýk bir toplum olmadýðýný, baskýcý bir toplum olduðunu, siyasi baskýlarýn, siyasetle kalmadýðýný ayný zamanda iliþkilerimize ve baþka pek çok þeye yayýldýðýný anlatmak için, sezdirecek þekilde yazdým. Bazý þeyleri niçin yazdýðýnýzý da bilmiyorsunuz. Roman yazmanýn güzelliði de o. Ýçinizden geldiði için de yazýyorsunuz. Ben bu ayva rendesini sevdiðim için, çok da uyduðunu, güzel durduðunu düþünüyorum.

Bu bisiklet de belki dolaylý bir þekilde omurgasýna oturan eþyalardan biriyidi romanýn. Öyle deðil mi? 

Bu bisikletin (aralarýnda duran bisikleti iþaret ediyor) kitapta önemli bir yeri var ve kitapta altý-yedi kere geçiyor. Çünkü uzak akrabalar olduklarý için tam bir Türk usulü... Zengin akraba, çocuklarýna verdiði eþyalarý, sonra fakir akrabalarýna verir. Kemal’in çocukluk bisikleti de Füsun’un annesine “Biz kullandýk, alýn þimdi siz kullanýn” diye verilmiþ. Ýkisi de çocukluklarýnda ayný bisiklete binmiþler. Yazarken bir yerde böyle bir bisiklet gördüm. Ve hemen aldým. Kitapta bu bisikleti uzun süre tasfir etmedim ama kitabý yazarken kitapta geçen bu bisiklet de benim hep yanýmdaydý.

Bu müzeyi oluþturma fikri de kitap yazma fikriyle beraber sizde bundan yýllar önce oluþtu. Siz müzelere ilgi duyan biriydiniz ama ne zamandan beri bu düþünceyle beraber daha çok müze dolaþmaya baþladýnýz? 

Romaný yazmaya baþladýðým zaman özellikle önce Avrupa’dan baþlayarak dünya müzelerinde gezmeye baþladým. Notlar tuttum. Romanýn düþüncesi, romanýn ayrýntýlarý, müze gezintilerim sýrasýnda tuttuðum notlarla birlikte geliþti. Müzede neyi sergileyebilirim, Füsun’un nesini gösterebilirim, Kemal Füsun’un nesini almýþ olabilir... Aslýnda dünya müzelerini gezerken bunlarý geliþtirdim.

Ayný zamanda o müzeleri yaratan kiþilerin de hayatta olduklarý sürece o müze ile iliþkilerinin sürebilmesi düþüncesi sizi çok heyecanlandýrmýþ gibi görünüyor. 

Louvre gibi, büyük, herkesin gittiði müzelerle ilgili deðildim. Çünkü ilgimi kiþisel müzeler, takýntýlý insanlarýn hayatlarýndaki bir acý yüzünden yaptýklarý koleksiyonlarý ile birlikte yaþamalarýný ve -birazcýk da hani bizdeki çöp evlerde yaþayan insanlar gibi- sonra bunlarý bir müzeye çevirip aslýnda kendi hayatlarýný ve acýlarýný, eþyalar üzerinden baþkalarýný anlatmalarý benim ilgimi çekiyor. Bu yüzden buna benzeyen müzelere gittim. Küçük müzelere... Ve burada kendi koleksiyonlarýný sergiyeleyen insanlarýn hikâyelerini anlamaya çalýþtým. Müzemi de öyle yapmaya niyetliyim. Masumiyet Müzesi Çukurcuma’da sanýrým bir iki yýl içersinde açýlacak.

Roman, okurken bir film gibi de akýyor. O dönemin Ýstanbul’una dair kahramanýmýzýn arada bir gidip baktýðý, manzaraya dair görsel malzeme de bulunacak mý müzede? 

Bu müzede aslýnda Kemal’in yaþadýðý 1975 ile ’85 arasýndaki Ýstanbul’un aþaðý yukarý temel bütün eþyalarý olacak. Çünkü Kemal zengin bir aileden, Füsun da orta sýnýf bir aileden ama artýk zaten ortak o kadar çok þey var ki. Mesela Kemal’in zengin ailesi de, Füsun’un orta sýnýf ailesi de; yýlbaþýnda hepsi tombala oynuyor. Ve yýlbaþý tombalasýndan sonra da herkes mendil, sabun, kolonya, milli piyango bileti gibi biletler daðýtýyor. Mesela tüm o millli piyango biletleri, sabunlar, kolonyalar bu müzede sergilenecek. Ama yalnýz onlar deðil. Füsun’la Kemal Ýstanbul sokaklarýnda çok yürüyorlar ve bazý yerler, mesela Dolmabahçe gibi ya da Tarabya gibi yerler, onlar için -o zamanýn klasik aþk dili ile söyleyeyim- hatýralarla dolu. Burda alaycý bir þey yaptým. Çünkü kitabýmýn klasik aþk hikâyesi gibi olmamasýna çoook dikkat ettim. ‘Ahh, ne büyük aþýklardý onlar!’ Bir kere bile bu ünlemi kullanmadým. Öyle de görmek istemedim. Bütün bunlar müzede sergilenecek. Müze bir yanýyla bir Ýstanbul müzesi olacak, bir yanýyla da ’75, hatta 50’lerden alarak günümüze gelen Ýstanbul’da kullanýlan eþyalar müzesi olacak.

Ama gemiler de var bunun içinde?.. 

Gemiler de var. Ama bazýlarý da benim kendi takýntýlarým. Bütün bu aþk hikâ

Kalýcý Baðlantý Yorum (0) Yorum yaz! Arkadaþýna Gönder!