Orhan Pamuk’tan bir aþk romaný

8/9/2008 · Kategori: Inceleme

Orhan Pamuk’tan bir aþk romaný

 
RADÝKAL KÝTAP / 29/08/2008

Orhan Pamuk, Masumiyet Müzesi’nin on yýldýr üzerinde çalýþýyor. Bu kitap bir aþk romaný, ama Niþantaþý, Ýstanbul’un zengin çevreleri, kentin sokaklarý, dostluklar, yalnýzlar gibi Orhan Pamuk’un gözde temalarýnýn tümünü de barýndýrýyor. Özelllikle, aþk, baðlýlýk, cinsellik gibi konulara samimi yaklaþýmýyla okuru kendine baðlayacak bir roman Masumiyet Müzesi.

Roman, 1975 Mayýs’ýnda baþlýyor. Tekstil zengini Basmacý ailesinin okumuþ
otuz yaþýndaki oðullarý Kemal, niþan hazýrlýklarý içindedir. Artýk servetini yitirmiþ bir paþazade ailenin kýzý Sibel’le evlenecektir. Bir gün, uzak akrabalarý olan Keskin ailesinin on sekiz yaþýndaki güzel kýzý Füsun’la karþýlaþýr. Bir butikte tezgâhtarlýk yapan Füsun’la aralarýnda bir aþk baþlar. Zamanla bu aþk Kemal’in yaþamýný kökten etkileyecek, onu tutkulu bir insana dönüþtürecektir. Kemal, o baþtaki mutlu anlarýn birer hatýrasý olarak toplamaya baþladýðý nesneleri zamanla bir koleksiyoncu titizliðiyle biriktirecek, artýracak, saklayacak ve sonra  bir müzeye dönüþtürecektir. Füsun’la olan aþklarýnýn müzesine, Masumiyet Müzesi’ne. 70’lerden günümüze kadar uzanan uzun hikâye, bu müzedeki nesnelerle birlikte geliþip ilerliyor. Kemal Basmacý’nýn aðzýndan anlatýlan romanýn sonunda, týpký Kar’da olduðu gibi yazar Orhan Pamuk da giriyor.

Romanýn çok önemli bir özelliði, gerçekten bir Masumiyet Müzesi kurulacak olmasý. Çukurcuma’da açýlacak müze hazýrlanýyor...

Hayatýmýn en mutlu aný

• Hayatýmýn en mutlu anýymýþ, bilmiyordum. Bilseydim, bu mutluluðu koruyabilir, her þey de bambaþka geliþebilir miydi? Evet, bunun hayatýmýn en mutlu aný olduðunu anlayabilseydim, asla kaçýrmazdým o mutluluðu. Derin bir huzurla her yerimi saran o harika altýn an belki birkaç saniye sürmüþtü, ama mutluluk bana saatlerce, yýllarca gibi gelmiþti. 26 Mayýs 1975 Pazartesi günü, saat üçe çeyrek kala civarýnda bir an, sanki bizim suçtan, günahtan, cezadan ve piþmanlýktan kurtulduðumuz gibi, dünya da yerçekimi ve zamanýn kurallarýndan kurtulmuþ gibiydi. Füsun’un sýcaktan ve seviþmekten ter içinde kalmýþ omzunu öpmüþ, onu arkadan yavaþça sarmýþ, içine girmiþ ve sol kulaðýný hafifçe ýsýrmýþtým ki, kulaðýna takýlý küpe uzunca bir an sanki havada durdu ve sonra da kendiliðinden düþtü. O kadar mutluyduk ki, o gün þekline hiç dikkat etmediðim bu küpeyi sanki hiç fark etmedik ve öpüþmeye devam ettik. (sayfa1)
• Babam, garsona ‘tek’ iþareti yapýp önce kendine, sonra gözlerimin içine bakýp bana -gene eliyle ölçüyü göstererek- birer raký daha istedi.
  “Hani senin kasvetlerin, sýkýntýlarýn geçmiþti” dedi annem babama. “Ne oldu gene?”
  “Oðlumun niþanýnda içip eðlenmeyecek miyim?” dedi babam.
  “Ah caným, o ne güzellik!” dedi annem Sibel’i görünce. “Elbise de þahane olmuþ, inciler de yerine oturmuþ. Ama kýz o kadar harika bir þey ki, ne giyse þahane gözüküyor... Ne hoþ, ne zarif taþýyor deðil mi elbiseyi? Ne tatlý, ne hanýmefendi kýz! Oðlum sen de ne kadar talihlisin biliyor musun?”
  Sibel az önce önümüzden geçen iki güzel arkadaþýyla kucaklaþtý. Kýzlar az önce yaktýklarý uzun filtreli ince sigaralarýný dikkatle tutarak ve birbirlerinin makyajýný, saçlarýný ve elbiselerini bozmamaya abartýlý bir gayret göstererek, rujdan kýpkýrmýzý ve pýrýl pýrýl dudaklarýný hiçbir yere deðdirmeden öpüþtüler ve birbirlerinin kýyafetlerine bakýp gerdanlýk ve bileziklerini birbirlerine göstererek gülüþtüler.
  “Her akýllý insan hayatýn güzel bir þey olduðunu, amacýnýn da mutlu olmak olduðunu bilir” dedi babam üç güzel kýzý seyrederken. “Ama sonra yalnýzca aptallar mutlu olur. Nasýl izah edeceðiz bunu?”
  “Çocuðun hayatýnýn en mutlu günlerinden biri bu, ona niye bu laflarý ediyorsun Mümtaz?” dedi annem. Bana döndü. “Hadi oðlum, ne duruyorsung itsene Sibel’in yanýna... Her an yanýnda ol onun, her mutluluðunu paylaþ!..” (sayfa 119)
•  “...Hiç Türk filmine gider misiniz?”
  “Çok az.”
  “Avrupa görmüþ zenginlerimiz Türk filmlerine alay etmek için giderler. Ben de yirmi yaþýndayken öyle düþünürdüm. Ama artýk Türk filmlerini eskisi gibi küçümsemiyorum. Füsun da þimdi Türk filmlerini çok seviyor.”
  “Allahaþkýna bana da öðretin, ben de seveyim” dedim.
  “Öðretirim” dedi damat bey içtenlikle gülümseyerek. “Ama sayenizde çekeceðimiz filmler onlar gibi olmayacak, merak etmeyin. Füsun’un köyden þehre indikten sonra, Fransýz dadý sayesinde üç günde hanýmefendi olacaðý bir film yapmayacaðýz mesela.”
  “Zaten ben de dadýyla kava ederdim hemen” dedi Füsun.
  “Ya da zengin akrabalarý tarafýndan fakir olduðu için küçümsenen Sindirella da olmayacak bizim filmimizde” diye devam etti Feridun.
  “Küçümsenen fakir akrabayý oynamak isterdim aslýnda” dedi Füsun.
  Sözlerinde bana dönük bir alaycýlýk deðil, bana acý veren bir hafiflik ve mutluluk hissediyordum. Bu hafif hava içerisinde ortak aile hatýralarýndan, Çetin’in kullandýðý Chevrolet’yle yýllar önce Füsun ile bir Ýstanbul gezintisine çýktýðýmýzdan, uzak mahallelerde, dar sokaklarda oturan ve kimi ölmüþ, kimi ölmekte olan uzak akrabalardan ve baþka pek çok þeyden söz ettik. (sayfa 281)
• Füsunlarýn (Keskinlerin) evi, Çukurcuma Caddesi (halk arasýnda ‘Yokuþu’) ile daracýk Dalgýç Sokak’ýn kesiþtiði köþedeydi. Haritadan da anlaþýlabileceði gibi, buradan kývrýla kývrýla ilerleyen dik yokuþlardan on dakikada Beyoðlu’na, Ýstiklâl Caddesi’ne çýkýlýrdý. Bazý akþamlar dönüþ yolunda Çetin ara sokaklardan aðýr aðýr kývrýlarak Beyoðlu’na çýkar, ben de arka koltukta sigara içerek ev içlerini, dükkânlarý, sokaklardaki insanlarý seyrederdim. Parke taþla kaplý bu dar sokaklarda, kaldýrýmlara yýkýlacakmýþ gibi eðilen yýkýntý halindeki ahþap evler, Yunanistan’a göçen son Rumlarýn býraktýðý boþ binalar ve o boþ yapýlara kaçak yerleþen yoksul Kürtlerin pencerelerden dýarýya uzattýklarý soba borularý, geceye korkutucu bir görüntü verirdi. Gece yarýlarý Beyoðlu yakýnlarýndaki küçük karanlýk eðlence yerleri, meyhaneler, kendilerine ‘içkili gazino’ diyen pavyonlar, büfeler, sandviç satan bakkallar, Spor-Toto bayileri, uyuþturucu, kaçak Amerikan sigarasý ya da viski bulabileceðin tütüncü dükkânlarý, hatta plak-kaset bayileri bile geç saatlere kadar açýk olur, bütün bu yerler kederli hallerine raðmen, bana hayat dolu ve çok da canlý gelirdi. Tabii ancak Füsunlarýn evinden huzurlu bir þekilde çýkmýþsam böyle hissederdim. Pek çok gece, Keskinlerin evinden, artýk oraya bir daha gelmeyeceðimi, bunun son olmasý gerektiðini düþünerek çýkar, Çetin’in kullandýðý arabanýn arka kolduðunda mutsuzluktan baygýn gibi yatardým. Bu mutsuz geceler daha çok ilk yýllarda olurdu. (sayfa 321)

MASUMÝYET MÜZESÝ
Orhan Pamuk
Ýletiþim Yayýnlarý
2008
592 sayfa
24 YTL

 Orhan Pamuk‘tan bir aþk romaný

29/08/2008

Orhan Pamuk’un yeni romaný ‘Masumiyet Müzesi’ bugün kitapçýlarda. Tüm dünyada Orhan Pamuk okurlarýnýn iple çektiði romandan tadýmlýk alýntýlar yaptýk

Orhan Pamuk, Masumiyet Müzesi’nin on yýldýr üzerinde çalýþýyor. Bu kitap bir aþk romaný, ama Niþantaþý, Ýstanbul’un zengin çevreleri, kentin sokaklarý, dostluklar, yalnýzlar gibi Orhan Pamuk’un gözde temalarýnýn tümünü de barýndýrýyor. Özelllikle, aþk, baðlýlýk, cinsellik gibi konulara samimi yaklaþýmýyla okuru kendine baðlayacak bir roman Masumiyet Müzesi.

Roman, 1975 Mayýs’ýnda baþlýyor. Tekstil zengini Basmacý ailesinin okumuþ
otuz yaþýndaki oðullarý Kemal, niþan hazýrlýklarý içindedir. Artýk servetini yitirmiþ bir paþazade ailenin kýzý Sibel’le evlenecektir. Bir gün, uzak akrabalarý olan Keskin ailesinin on sekiz yaþýndaki güzel kýzý Füsun’la karþýlaþýr. Bir butikte tezgâhtarlýk yapan Füsun’la aralarýnda bir aþk baþlar. Zamanla bu aþk Kemal’in yaþamýný kökten etkileyecek, onu tutkulu bir insana dönüþtürecektir. Kemal, o baþtaki mutlu anlarýn birer hatýrasý olarak toplamaya baþladýðý nesneleri zamanla bir koleksiyoncu titizliðiyle biriktirecek, artýracak, saklayacak ve sonra  bir müzeye dönüþtürecektir. Füsun’la olan aþklarýnýn müzesine, Masumiyet Müzesi’ne. 70’lerden günümüze kadar uzanan uzun hikâye, bu müzedeki nesnelerle birlikte geliþip ilerliyor. Kemal Basmacý’nýn aðzýndan anlatýlan romanýn sonunda, týpký Kar’da olduðu gibi yazar Orhan Pamuk da giriyor.

Romanýn çok önemli bir özelliði, gerçekten bir Masumiyet Müzesi kurulacak olmasý. Çukurcuma’da açýlacak müze hazýrlanýyor...

Hayatýmýn en mutlu aný

• Hayatýmýn en mutlu anýymýþ, bilmiyordum. Bilseydim, bu mutluluðu koruyabilir, her þey de bambaþka geliþebilir miydi? Evet, bunun hayatýmýn en mutlu aný olduðunu anlayabilseydim, asla kaçýrmazdým o mutluluðu. Derin bir huzurla her yerimi saran o harika altýn an belki birkaç saniye sürmüþtü, ama mutluluk bana saatlerce, yýllarca gibi gelmiþti. 26 Mayýs 1975 Pazartesi günü, saat üçe çeyrek kala civarýnda bir an, sanki bizim suçtan, günahtan, cezadan ve piþmanlýktan kurtulduðumuz gibi, dünya da yerçekimi ve zamanýn kurallarýndan kurtulmuþ gibiydi. Füsun’un sýcaktan ve seviþmekten ter içinde kalmýþ omzunu öpmüþ, onu arkadan yavaþça sarmýþ, içine girmiþ ve sol kulaðýný hafifçe ýsýrmýþtým ki, kulaðýna takýlý küpe uzunca bir an sanki havada durdu ve sonra da kendiliðinden düþtü. O kadar mutluyduk ki, o gün þekline hiç dikkat etmediðim bu küpeyi sanki hiç fark etmedik ve öpüþmeye devam ettik. (sayfa1)
• Babam, garsona ‘tek’ iþareti yapýp önce kendine, sonra gözlerimin içine bakýp bana -gene eliyle ölçüyü göstererek- birer raký daha istedi.
  “Hani senin kasvetlerin, sýkýntýlarýn geçmiþti” dedi annem babama. “Ne oldu gene?”
  “Oðlumun niþanýnda içip eðlenmeyecek miyim?” dedi babam.
  “Ah caným, o ne güzellik!” dedi annem Sibel’i görünce. “Elbise de þahane olmuþ, inciler de yerine oturmuþ. Ama kýz o kadar harika bir þey ki, ne giyse þahane gözüküyor... Ne hoþ, ne zarif taþýyor deðil mi elbiseyi? Ne tatlý, ne hanýmefendi kýz! Oðlum sen de ne kadar talihlisin biliyor musun?”
  Sibel az önce önümüzden geçen iki güzel arkadaþýyla kucaklaþtý. Kýzlar az önce yaktýklarý uzun filtreli ince sigaralarýný dikkatle tutarak ve birbirlerinin makyajýný, saçlarýný ve elbiselerini bozmamaya abartýlý bir gayret göstererek, rujdan kýpkýrmýzý ve pýrýl pýrýl dudaklarýný hiçbir yere deðdirmeden öpüþtüler ve birbirlerinin kýyafetlerine bakýp gerdanlýk ve bileziklerini birbirlerine göstererek gülüþtüler.
  “Her akýllý insan hayatýn güzel bir þey olduðunu, amacýnýn da mutlu olmak olduðunu bilir” dedi babam üç güzel kýzý seyrederken. “Ama sonra yalnýzca aptallar mutlu olur. Nasýl izah edeceðiz bunu?”
  “Çocuðun hayatýnýn en mutlu günlerinden biri bu, ona niye bu laflarý ediyorsun Mümtaz?” dedi annem. Bana döndü. “Hadi oðlum, ne duruyorsung itsene Sibel’in yanýna... Her an yanýnda ol onun, her mutluluðunu paylaþ!..” (sayfa 119)
•  “...Hiç Türk filmine gider misiniz?”
  “Çok az.”
  “Avrupa görmüþ zenginlerimiz Türk filmlerine alay etmek için giderler. Ben de yirmi yaþýndayken öyle düþünürdüm. Ama artýk Türk filmlerini eskisi gibi küçümsemiyorum. Füsun da þimdi Türk filmlerini çok seviyor.”
  “Allahaþkýna bana da öðretin, ben de seveyim” dedim.
  “Öðretirim” dedi damat bey içtenlikle gülümseyerek. “Ama sayenizde çekeceðimiz filmler onlar gibi olmayacak, merak etmeyin. Füsun’un köyden þehre indikten sonra, Fransýz dadý sayesinde üç günde hanýmefendi olacaðý bir film yapmayacaðýz mesela.”
  “Zaten ben de dadýyla kava ederdim hemen” dedi Füsun.
  “Ya da zengin akrabalarý tarafýndan fakir olduðu için küçümsenen Sindirella da olmayacak bizim filmimizde” diye devam etti Feridun.
  “Küçümsenen fakir akrabayý oynamak isterdim aslýnda” dedi Füsun.
  Sözlerinde bana dönük bir alaycýlýk deðil, bana acý veren bir hafiflik ve mutluluk hissediyordum. Bu hafif hava içerisinde ortak aile hatýralarýndan, Çetin’in kullandýðý Chevrolet’yle yýllar önce Füsun ile bir Ýstanbul gezintisine çýktýðýmýzdan, uzak mahallelerde, dar sokaklarda oturan ve kimi ölmüþ, kimi ölmekte olan uzak akrabalardan ve baþka pek çok þeyden söz ettik. (sayfa 281)
• Füsunlarýn (Keskinlerin) evi, Çukurcuma Caddesi (halk arasýnda ‘Yokuþu’) ile daracýk Dalgýç Sokak’ýn kesiþtiði köþedeydi. Haritadan da anlaþýlabileceði gibi, buradan kývrýla kývrýla ilerleyen dik yokuþlardan on dakikada Beyoðlu’na, Ýstiklâl Caddesi’ne çýkýlýrdý. Bazý akþamlar dönüþ yolunda Çetin ara sokaklardan aðýr aðýr kývrýlarak Beyoðlu’na çýkar, ben de arka koltukta sigara içerek ev içlerini, dükkânlarý, sokaklardaki insanlarý seyrederdim. Parke taþla kaplý bu dar sokaklarda, kaldýrýmlara yýkýlacakmýþ gibi eðilen yýkýntý halindeki ahþap evler, Yunanistan’a göçen son Rumlarýn býraktýðý boþ binalar ve o boþ yapýlara kaçak yerleþen yoksul Kürtlerin pencerelerden dýarýya uzattýklarý soba borularý, geceye korkutucu bir görüntü verirdi. Gece yarýlarý Beyoðlu yakýnlarýndaki küçük karanlýk eðlence yerleri, meyhaneler, kendilerine ‘içkili gazino’ diyen pavyonlar, büfeler, sandviç satan bakkallar, Spor-Toto bayileri, uyuþturucu, kaçak Amerikan sigarasý ya da viski bulabileceðin tütüncü dükkânlarý, hatta plak-kaset bayileri bile geç saatlere kadar açýk olur, bütün bu yerler kederli hallerine raðmen, bana hayat dolu ve çok da canlý gelirdi. Tabii ancak Füsunlarýn evinden huzurlu bir þekilde çýkmýþsam böyle hissederdim. Pek çok gece, Keskinlerin evinden, artýk oraya bir daha gelmeyeceðimi, bunun son olmasý gerektiðini düþünerek çýkar, Çetin’in kullandýðý arabanýn arka kolduðunda mutsuzluktan baygýn gibi yatardým. Bu mutsuz geceler daha çok ilk yýllarda olurdu. (sayfa 321)

MASUMÝYET MÜZESÝ
Orhan Pamuk
Ýletiþim Yayýnlarý
2008
592 sayfa
24 YTL

Masumiyet Müzesi’ mutluluk üzerine bir roman

 
Kültür-Sanat / 04/09/2008

CEM ERCÝYES
Her zaman önünden geçerken dönüp baktýðým, son yýllarda giriþteki masada oturan korumanýn varlýðýndan Orhan Pamuk’un Ýstanbul’da olup olmadýðýný çýkartmaya çalýþtýðým, Cihangir’deki aparTmana girip, ofisine çýktýðýmýzda o bir gazete için uzak bir semtteki afiþ müzesinde yaptýklarý fotoðraf çekiminden yeni dönmüþtü.
10 yýldýr ‘Masumiyet Müzesi’ni yayýmlamýþ olmanýn keyfi üzerinde, þakalar yapan, (eðer fotoðraf çekimi yapmayacaksak) þortuyla gezinmeyi tercih eden bir Orhan Pamuk. ‘Masumiyet Müzesi’ objelerinin fotoðraflarýný çekmek üzere oradayýz, ayný þeyi Süddeutsche Zeitung da yapmýþ. Almanya’nýn en etkili gazetelerinden biri, on iki sayfalýk özel ek vermeye hazýrlanýyormuþ. Kendisine gösterilen ilgiyi heyecanla anlatýyor. Bizim bir saatte yaptýðýmýz çekim için profesyonel bir ekip üç gün uðraþmýþ, “Eh, Doðu-Batý meselesi diyelim” diyorum, o bunun  daha çok zenginlikle ilgili olduðunu söylüyor, belki de bizi teselli etmek için... 

TANITIMA  GEREK KALMADI
Gitmiþken romanla ilgili bir kaç soru sormaya hazýrlanýyorum. Tabii belki artýk 15. söyleþisini verecek biri Orhan Pamuk. Bu durum kimilerinin tepkisini çekiyor, ama aslýna bakarsanýz bu kez Orhan Pamuk için öncekilere göre çok daha ‘ölçülü’ bir tanýtým kampanyasý yapýlýyor. Ne billboardlar var ne sinema reklamlarý. Gazete ve dergilerde ilanlar az, kendisi röportaj vermekte adamakýllý isteksiz davranýyor. “Artýk benim tanýtýlmama gerek yok diye düþündüler herhalde. Ýkincisi, öyle çok fazla reklam kampanyasý tepki çekiyordu. Bana sorduklarýnda ‘kitabýn çýktýðý duyulsun yeter’ dedim. Ýþte biraz da röportaj yapýyoruz, kitabýn konularý üzerine düþünüyoruz, bu kadarý yeter diye düþündüm. Bir de eskiden reklam kampanyalarý çok dikkat ve bence haklý olmayan tepki çekerdi. Ben bu tepkileri de istemiyorum. Ýstemediðim için daha sessiz ve derinden gittik.”
‘Masumiyet Müzesi’ni epeydir merakla bekleyenlerden biriyim. Nobel ödülü, dünyadaki herkes gibi benim de merakýmý kamçýlamýþtý. Bunun bir aþk romaný olmasýndan çok, nesnelerle kurduðu iliþki, bir müze kataloðu gibi yazýlýyor olmasý ilgimi çekiyordu. Pamuk’un topladýðý ve yazdýðý nesnelerle oluþturduðu romaný, tam da bu özelliði nedeniyle tüm diðer kitaplarýndan daha oyunlu ve katmanlý aslýnda. Her zamankinden daha akýcý bir üslupla, kitap kurtlarýndan eleþtirmenlere ne sebeple eline almýþ olursa olsun, benim gördüðüm herkesin (kendimi de katýyorum) çok beðendiði bir roman. Roman saplantýlý bir aþký anlatýyor; bir adamýn bir kadýna duyduðu aþkýn nasýl bir tutkuya dönüþtüðünü, onu nasýl bir hayranlýk ve dikkatle izlediðini, onu çaðrýþtýran her þeye nasýl baðlandýðýný ve hatta ‘o olmak’ isteyecek kadar onunla ilgili olduðunu ince ince, içinize iþleyerek anlatýyor. Bunu yaparken, o aþký anlaþýlmaz metafizik bir durum olarak deðil, karakterlerin kiþilikleri, normlarýn, adetlerin yani bir kültürün yönlendirmeleri ve dayatmalarýyla birlikte tanýmlýyor. Böylece Orhan Pamuk her zaman çok sevdiði gibi Niþantaþýlý zengin aileleri ve sosyeteyi eleþtirmeyi sürdürüyor (biraz da iðneyi kendine de dokundurmanýn verdiði rahatlýkla), Çukurcuma’daki orta sýnýf evlere girip oradaki yaþantýyý anlatýyor (bu kez misafir olmanýn getirdiði bir dikkat ve özenle), kadýn-erkek iliþkilerinin tanýþmalardan dedikodulara, bakýþmalardan seviþmelere nasýl yaþandýðýný ve yaþanamadýðýný uzun uzun tartýþýyor. Ýþin içine 12 Eylül’ün sokaða çýkma yasaklarý da giriyor, Boðaz meyhaneleri de, televizyonun baþýnda uzun saatler geçirme alýþkanlýðýmýz da...
Kahramanýmýz Kemal, Füsun’a aþýk ama niþanlýsý Sibel’den de ayrýlmak istemiyor, ona karþý “cinsel aþkla deðil ama çok büyük þevkatle beslenen bir sevgi” duyuyor. Bu cümleyi okuyorum Orhan Pamuk, “Valla öyle bitip tükenmez konular ki, ben de kitabýmý okuyarak anlamaya çalýþýyorum Cem Bey,” diyerek gülüyor... Ben yine sorumu tekrarlýyorum, anlatýyor: “Aþk, bütün müzik parçalarýnýn, gazetelerin konuþtuðu bir þey olarak bir büyük kültürel olgu. Birisine derin bir duygu duyduðumuz zaman o kelimeyle nitelendiriyoruz ve bütün bir geleneðin yükünü o duyguya boca ediyoruz. Sevgi konusundaysa o kadar az yazýlmýþ ki, manþetlerde deðil, öylesine bir konu olarak geçiþtiriliyor. Bir gün kültür deðiþir ve sevgi daha önde olabilir belki.”
‘Masumiyet Müzesi’nin anlattýðý aþk hikâyesinin en etkili yanlarýndan biri zaman. Sekiz yýl, yaþadýðý aþk için hiçbir þey deðiþmese de, utanýp sýkýldýðý halde bir rutine dönüþtürdüðü ziyaretleri sürdüren Kemal’in zamanla kurduðu iliþki günleri saymanýn ötesinde bir þey. “Tam yedi yýl on ay Çukurcuma’ya, Füsun’u görmeye akþam yemeðine gittim” diye baþlayan ‘Zaman’ adlý bölümde o eve içindeki ‘özel zamaný’ solumak için gittiðini anlatýyor Kemal. Dýþarýda, diðer insanlarla iliþkilenmeyi saðlayan ‘resmi zamana’ karþýn evlerin içinde bir ‘özel zaman’ yaþanýyor. ‘Anlar’, kapsadýklarý duygularla birlikte hatýralara dönüþüyorlar. O hatýralarýn içine sindiði eþyalar, görüp dokunduðunuzda bir nevi durmuþ zamaný, o anlarý size hatýrlatýyor. Romanda bununla ilgili “Hayatýmýzý böyle yoðun anlarýn tek tek her biri olarak düþünmeyi öðrenirsek, sevgilimizin sofrasýnda sekiz yýl beklemek bize alay ediecek bir tuhaflýk, bir saplantý gibi deðil, þimdi yýllar sonra düþündüðüm gibi Füsunlarýn sofrasýnda geçirilmiþ 1593 mutlu gece gibi gözükür,” diyor Kemal. Orhan Pamuk da romanda Kemal’e toplattýðý eþyalar aracýlýðýyla kuracaðý müzede iþte bu zamaný yaþamamýzý, Kemal’in anlarýný ve Füsunlarýn evindeki atmosferi hissetmemizi hedefliyor.
Zaman bahsi açýlýnca aklýma Pamuk’a sevdiði bir yazarýn, Tanpýnar’ýn zaman kavramý geliyor. Bir iliþki var mý? “Hayýr,”?diyor “Onlara çok bakmadým.?Evet, Tanpýnar?zamanla ilgilenmiþ, onu bir estetik deðer olarak görmüþtü. Bu Tanpýnar döneminin moda konusuydu, Proust, Bergson, Nabakov... Modernist romanýn bir?dönemki Bergson etkisiyle, Proust etkisiyle ele aldýðý bir konu bu. Ama benim derdim o deðil. Belki ben onlara, ‘anlayan anlar’ diye bir modernist parantez açýyorum ama aslýnda baþka þeyle ilgilendim. En basit ifadeyle: Sekiz yýl bir eve giden kahraman ‘amma da çatlak’ denmesin diye... Çünkü öyle bir çatlak olduðunu düþünmüyorum kahramanýmýn. Ben aslýnda o zamansýzlýk duygusunu, Kemal’in Çukurcuma’da bir eve sekiz yýl gitmesi gibi þeyleri çok severim. Çünkü bence mutlu olmak zamaný unutmaktýr.”

‘BÝLMEK VE MUTLULUK’

Kitabýn mutlulukla ilgili olduðunu anlamak zor deðil, “Hayatýmýn en mutlu anýymýþ, bilmiyordum” diye baþlayýp, “Herkes bilsin çok mutlu bir hayat yaþadým” diye bitiyor. Kemal’in onca sýkýntýdan ‘mutlu anlarý’ seçmesi üzerine konuþmak istiyorum ama “roman karakterlerimi anlatmam” diyor. O zaman Orhan Pamuk’un ‘mutluluk’ kavramýný konuþalým: “Kitabým sadece mutlulukla baþlayýp, mutlulukla bitmiyor, bunu kimse farketmedi, artýk kendim söyleyebilirim. ‘Bilmek ve mutlulukla’ baþlayýp, ‘bilmek ve mutlulukla’ bitiyor. ‘Mutluymuþum bilmiyordum...’, ‘Herkes bilsin mutlu yaþadým’. Çünkü mutluluðun farkýnda olmak da mutlu olmakla çok yakýn bir þey. Füsun ehliyet sýnavýndan çaktýktan sonra Sarýyer plajýna gittikleri zaman, biraz suskun duruyorlar. Sonra bir arkadaþlarý görüyor onlarý ve onlara sessiz sessiz göründüðü için endiþe duyuyor. Akrabasý fakir kýzýn yýllardýr peþine düþüp rezil olduðu için deðil mutlu gözükmeyeceði için bir an mutsuz oluyor. Mutlu olmak ayný zamanda baþkalarýnýn sizin mutlu olduðunuzu düþünmeleriyle de ilgili ve Kemal bunun fazlasýyla farkýnda.” Sonra sözü kendisine getiriyor, “Bu kitapta benim hayatta yaþlanmamla ilgili, olgunlaþmamla ilgili bir þey var. Hayattaki önemli deðer benim için, artýk yaþým ilerledikçe, mutluluk oluyor. Mesela ‘Kara Kitap’taki gizli deðer bilmek, akýllý olmak, yüzeysel olmak... Burada ise satýr aralarýnan çýkan deðer, kahramanlarýn bilinçli olarak ya da bilmeden hem fikir gibi gözüktükleri þey, ‘mutlu olmak lazým hayatta’. Öyle davranýyorlar. Ben de inanýyorum buna, hep birlikte böyle düþünüyoruz.”
Biz bunlarý konuþurken, Muhsin ‘mutluluk nesneleri’nin fotoðraflarýný çekiyor. Ofis olarak kullandýðý dairede camekanlý kitap raflarýna doldurulmuþ, masanýn üzerine, diðer odalara yayýlmýþ romanda geçen yüzlerce biblo, toka, ayakkabý, elbise, oyuncak, saat, kalem, fotoðraf, kartpostal, bilet vs arasýnda gezinip seçtik o eþyalarý. “Ýki buçuk yýl iyice yoðunlaþtým buna. Gezdikçe görüyordum, görüyor da almýyordum. Sonra alýr koyarým, nasýlsa orada var, diyordum. Ben koleksiyoncu deðilim, koleksiyoncu hemen alýr. Mesela teyzemin masasýnda sarý sürahi vardý. Onu severdim, çocukken. Yazarken, bunu alýrým teyzemden dedim. Bu arada teyzem vefat etti, buyrun bakalým. Bunun gibi durumlar oldu.”
Müzenin tamamlanmasý için daha yapacak çok þey var. Bazý eþyalarý bulmak, üretmek onlarý Füsunlarýn evini hatýrlatacak bir atmosferle sergilemek için bir ekiple çalýþmýþ Orhan Pamuk. Ýstediði gibi gitmemiþ, romanýn çýkýþ tarihine yetiþmemiþ müze. Ama onu artýk açacaðýný biliyor, içi rahat. “Unutmayýn” diyor, “Ben 10 yýl önce bunlardan bahsettiðim zaman en yakýným bile ‘üþüttün mü sen’ gibi bakýyordu bana. O zaman þimdiki gibi ‘ünlü’ de deðildim. On yýl önce, ‘Benim Adým Kýrmýzý’ biterken bu fikir vardý. Nitekim Çukurcuma’daki evi de o zaman aldým. Benim için hoþ olan bu fikri gerçekleþtirmekti. Müzeyi hâlâ açabilmiþ deðilim. Ama galiba artýk açabileceðimi görüyorum. Hayat da bana yardým etti. Geçen on yýlda dünyadaki ünüm, gücüm, o yüzden insanlarýn bunu yapma isteði o kadar arttý ki bunu yapabiliyorum. Bu arada hiç de insanlar ilgilenmeyebilir, benim kitaplarým daha az satabilir, Türkiye’de ve dünyada ilgi daha da düþebilir ve tamamen bir köþede kalabilirdim de yani...”
Karþýmda Nobel ödüllü bir yazar var ve biz bu ‘olaðanüstü’ durumdan hiç söz etmeden konuþuyoruz. Sözünü ettiði on yýlda Nobel dahil dünyadaki neredeyse tüm önemli ödülleri, New York Times Bookreview’ýn kapaðý gibi önemli mecralarý Türkiye için ‘olabilir’ kýlan bir yazarýn hakettiði bir güven ve rahatlýk içinde. Þimdi o çýlgýn hayalinin, dünya edebiyatýnýn en ilginç fikirlerinden birinin ‘olacaðýný’ bilmenin rahatlýðý bu. Dünyanýn onu izliyor olmasýndan bir gerilim deðil bir ‘mutluluk’ çýkartýyor Orhan Pamuk. Cihangir’deki ofisi dolduran ‘Masumiyet Müzesi’ne ait eþyalar, kitaplar, masasýndaki notlarýn, ona baþka baþka anlarý hatýrlattýðý, hayallerini gerçekleþtirmenin atmosferini oluþturduðunu farkedince, o dairenin de galiba Orhan Pamuk’un ‘mutluluk müzesi’ olduðunu fark ediyorum.