Siyasal ve tarihsel romanlar

Yazınla ilgili yıl sonu değerlendirme yazıları, eleştiri yazısı mıdır? Değildir!

Kılavuzluk da yapmaz, hangi romanı nasıl okuyacağınıza siz karar verirsiniz yine!

Olsa olsa bir anımsatmadır; anımsatırken söz konusu romanlara değgin kimi küçük değerlendirmeleri, yıl içinde dillendirilmiş düşünceleri, şurasından burasından tutup tutup çekivermektir önünüze, o kadar...

Neler yayımlanmış 2000'de? Kuşbakışı bir göz atmaya çalışalım ilkin bunlara...

Nalan Türkeli ; İki Hayat (Gendaş): Nalan Türkeli, Varoşta Kadın Olmak romanıyla duyurmuştu ilkin adını. Varoştan çıkagelerek üstelik. Anılarını aktarırken yansıttığı dürüstlükle de dikkatleri çekmekte gecikmemişti. Bu kez yaşamının onu sürüklediği Fransa'yla bu yakaya dönük gözlemleriyle baş başa bırakıyor Türkeli bizleri.

Murat Aykaç Erginöz ; Sarayın Gözyaşları/Cem Sultan'ın Romanı (Yalçın): Murat Aykaç Erginöz çok yönlü bir yazar. Yazarlığının dağıldığı alanlar içinde roman ve oyun başı çekiyor. Erginöz, Cem Sultan'ın dramatik yaşamöyküsünü, daha çok da, topluma hüzünlü gelen son on yılını yalın bir anlatımla yansıtmaya çalışıyor. Erginöz'ün romanında bana göre dikkati çeken en önemli yan, romanın dili. Tarihsel dönemi anlatıyoruz diye geçmişe dönük dilsel öykünmelerle dolu romanların tersine, güzel bir Türkçeyle yazıyor romanını Erginöz.

Nazlı Eray ; Ayışığı Sofrası (Can): Nazlı Eray, üretkenliğiyle dikkati çektiği denli roman anlayışındaki süreğenlikle de dikkati çekiyor. Eray, kolayca anlama geçilecek tümceleriyle, bir sevgi pınarı gibi herkesi kucaklayan anlatımıyla bu doğrultuda peş peşe romanlar yayımlıyor... Yayınevi, kapak arkasında iyi demiş: ''Ayışığı Sofrası, yazarın peşinde renkli serüvenlere atılmak isteyenler için.''

Tarihe uzanan romanlar

Ahmet Karcılılar ; Gülden Kale Düştü: Ahmet Karcılılar, Yağmur Hüznü ile yazın çevrelerinin bir bölümünde, biçimsel açıdan dikkat çekici bulunmuştu. Kimilerince dile getirilen bu görece başarının ardından yazınsal barometrede bir kıpırtı yaratmadı ne yazık ki Gülden Kale Düştü .

Solmaz Kâmuran ; Kirâze (İnkılâp): Yayınevi, Solmaz Kâmuran'ın romanını şu satırlarla sunuyor: ''Kirâze, 1492 yılında İspanya'dan kovulan binlerce Sefarad Yahudisinin çileli yaşam mücadelesinden yüz yıllık bir kesit sunuyor.'' İlginç elbette. Elif Şafak 'ın, Şehrin Aynaları (1999) adlı romanı da bu konuya özgülenmişti... Kimi yazarlar, ilgi çekeceğini umdukları bir konunun okurca da beğenilebileceğini düşünerek mi yazmaya yöneliyor acaba diye düşünmeden edemiyor insan.

Teoman Ergül ; Nurbanu (İnkılâp): Teoman Ergül'ün romanı tarihsel bir dönemi anlatıyor. Nurbanu 'yu ilginç kılan, biraz da belgeli roman oluşu belki. Yazar, pek çok kaynaktan yararlanarak belgelerin yönlendirilmesinde oluşturmuş çünkü romanını.

Elif Şafak ; Mahrem (Metis): Son yıllarda romanda sürdürdüğü kararlılık, Elif Şafak'ın roman yazarlığına olumlu katkılar sağlıyor yanılmıyorsam. Yerini bulmaya yönelmiş, olgunlaşmaya koyulmuş genç yazarı bakalım nasıl serüvenler bekliyor bundan sonraki çalışmalarında.

Celâl Hafifbilek ; Zamanla Belki (Telos): Celâl Hafifbilek, son yıllarda arka arkaya yayımladığı romanlarla dikkati çekerken, o işlek diliyle sevilen romancılar arasında kendisine bir yer edinmeye de koyuldu yanılmıyorsam. Hafifbilek'in önümüzdeki yıllarda romanlarında yoğunlaşmaya yöneleceği de umulabilir.

Nedim Gürsel ; Resimli Dünya (Can): Nedim Gürsel, Boğazkesen 'den sonra Resimli Dünya adlı son romanında da yine tarihe uzanıyor. Adalet Ağaoğlu 'nun Romantik Bir Viyana Yazı 'ndaki emekli tarih öğretmeni Kâmil Kaya'dan şunca yıl sonra yeni bir roman kahramanıyla karşılaşıyoruz Gürsel'in romanında: Kâmil Uzman. Orhan Pamuk 'un Benim Adım Kırmızı adlı romanındaki gibi tıpkı, Resimli Dünya'da da resimde Doğu-Batı sorunsalına yönelik kimi ipuçları insanı heyecanlandırıyor doğrusu...

'Acı Bilgi'nin farklı biçemi

Mehmet Eroğlu ; Yüz: 1981 (Everest): Mehmet Eroğlu, 1980 ortalarından bu yana, yayımladığı romanlarıyla gerek yazın çevrelerinde, gerekse siyasal söylemin yoğunlaştığı, eylemselleştirildiği ortamlarda tartışmalar yaratmıştı. Romana ayrıntı yerleştirmede sergilediği ustalığı ile dikkati çeken Eroğlu, Yüz: 1981 ile bir kez daha ilgi çekmeyi sürdürüyor.

Selim İleri ; Solmaz Hanım, Kimsesiz Okurlar İçin (Oğlak): Selim İleri, ancak yazarak yaşayabilen az sayıdaki yazarımızdan biri. Öte yandan yazınımızın kendi geleneklerinden kopmaması doğrultusunda savaşım veren bir ''şövalye'' . İleri, bu kez de bir roman yazarının kendi anlatısında roman-yaşam kahramanı diyebileceğimiz Solmaz Hanım'la kesiştikleri ''Geçmiş, Bir Daha Geri Gelmeyecek Zamanlar'' daki serüvenini anlattığı Solmaz Hanım, Kimsesiz Okurlar İçin adlı romanıyla esenliyor yüreklerimizi.

Enis Batur ; Acı Bilgi (YKY): Enis Batur, yapıtlarını yayımlamaya koyulduğu dönemlerden başlayarak ilginçliğini hep koruyan bir yazar. O, bu ilginçlik kadar, çok zengin bir yelpazeye dağılan ürünleriyle de dikkati çekiyor... Bütün bunların süreğenlik ve verimlilik içinde sunulması okura, daha da şaşırtıcı kılıyor ''Batur'' imzalı anlatıları. Acı Bilgi 'nin, farklı yaklaşımıyla, biçemiyle yazınımızı çoğalttığı söylenebilir...

Evrensel-güncel siyasallık odağında

Oya Baydar ; Sıcak Külleri Kaldı (Can): Romanlarını, evrensel-güncel siyasallık odağında yoğunlaştırmış görünen dört romancımızdan biri de Oya Baydar. (Ötekiler: Mehmet Eroğlu, Öner Yağcı, Kaan Arslanoğlu ) Baydar, son romanı Sıcak Külleri Kaldı 'da bu sorunsallar çevresinde yeni bir romanla daha çıkıyor okurun karşısına. Sıcacık anlatımıyla buna eklemlenmiş duyarlık ve hüzünle...

Tülay Ferah ; Kırmızı Erik (Sel)/ Erkek (Telos): Tülay Ferah, daha önce yayımladığı iki romandan sonra bu türde kararlı olacağa benziyor. Kırmızı Erik 'te ve Erkek 'te dikkati çeken ilk yan, akıp giden dili onun.

Fakir Baykurt ; Eşekli Kütüphaneci (Adam): Işık Baykurt, Eşekli Kütüphaneci için yazdığı ''Birkaç Söz'' de, yapıtın, ''Fakir Baykurt'un son çalışması olduğu'' nu yazıyor. Bu, yazarın son romanı olduğu anlamına gelir mi bilmiyorum. Ama şimdilik biz bunu, Fakir Baykurt'un son romanı olarak okuyacağız elbette! Baykurt'un o şiirli Türkçesiyle, dupduru anlatımıyla, yalınlığıyla, sevecenliğiyle...

Turgut Özakman ; Romantika (Bilgi): Turgut Özakman, bir görüşmemizde, artık oyun yazarlığını gençlere bıraktığını söylemişti. İlk romanı Korkma İnsancık Korkma 'dan sonra Romantika 'yla çıkagelmesi, onun, romanda kararlılık göstereceğini gösteriyor. Özakman'ın, tiyatroyu ve sinemayı da arkasına alarak ortaya koyduğu romanı elinize almanızla bitirmeniz bir oluyor...

Romanda da ustalık peşinde görünüyor yazar. Turgut Özakman'ı tanımamış olanlar için büyük fırsat...

Necati Tosuner ; Yalnızlıktan Devren Kiralık (Doğan): Necati Tosuner'in, Sancı..Sancı... 'dan yaklaşık çeyrek yüzyıl sonra yayımladığı son romanı Yalnızlıktan Devren Kiralık , o bildik Tosuner dilinin bir yansıması, ilkönce. Yalnız rahat okunan bir yapıt değil, açtığı, sezdirdiği artalanlarıyla da insanı kendisine çeken bir roman bu. Buruk, şiirli bir hüzünle birlikte.

Leylâ İpekçi ; İlk Kötülük (Remzi): Leylâ İpekçi, gazetecilikten romancılığa geçmiş bir yazar. Daha önce yayımladığı iki romanın ardından bu kez yeni bir yapıtla geliyor okurun önüne. Bir ahlaksallık (etik) sorununu didiklemeye çalışıyor... Ne ki diline yansıyan ''eski'' havayı görmemek elde değil yazarın.

Nermidil Emer Binark ; Şakir Paşa Köşkü (Remzi): Binark'ın bu yaşamöyküsel romanını, yapıtın arka kapağından özetlememe ne dersiniz? ''...Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemine ve Cumhuriyet'in kuruluş yıllarına tanık olması, ülkemize, Cevat Paşa gibi devlet adamları ile Fahrünnisa Zeyd, Aliye Berger, Füreya Koral, Cevat Şakir gibi sanatçılar armağan etmiş bir ailenin, Şakir Paşa Ailesi'nin hikâyesi...''

CemilEren'in yaşamöyküsü

Erhan Bener ; Işığın Gölgesi (Remzi): Erhan Bener, o her zamanki ustalığı ve güzel Türkçesiyle romanlarının, öykülerinin, oyunlarının yanında bu kez bir yaşamöyküsüne eğiliyor: Cemil Eren... Eren'in Merzifon'daki bir kenar mahallede başlayan öyküsü, sürükleyici bir romana dönüşmekte gecikmiyor. Bu yüzden yalnız ressam Cemil Eren'i tanıyanların değil, tam tersine, onu tanımayanların, hiç tanımayacak olanların da ilgisini çekebilecek bir yapıt Işığın Gölgesi ..

Çetin Yiğenoğlu ; Gasteci (Gendaş): Bana göre ilkin öykücü, yanı sıra gazeteci olan; belki başkalarınca ilkin gazeteci, yanı sıra öykücü görünen Çetin Yiğenoğlu, İnokin/Bir Aşk Bilmecesi adlı kitabının ardından yeni bir romanla karşımızda: Gasteci . Yiğenoğlu, şunca yılın birikimine yaslanarak yayımladığı bu romanında groteskten ustaca yararlanmakla kalmıyor, biçimsel nanikler de çıkarıyor.

Hitit dünyasında bir gezinti

Sezgin Kaymaz ; Lucky (İletişim): Sezgin Kaymaz'ın dördüncü romanı. Bu kez bir köpek rol alıyor romanda. Sezgin Kaymaz'ın, yazarlığı profesyonel futbol takımı çalıştırıcılığıyla birlikte sürdürüyor olması da ilginç.

Ahmet Ümit ; Patasana (Om): Ahmet Ümit, öykücülüğünün yanında romancılığıyla da öne çıkan yazarlarımızdan. Polisiyede sürdürdüğü ısrarcı tutumuyla da dikkati çekiyor Ahmet Ümit. Bu kez de Hitit dünyasında bir gezintiye çıkarıyor okurunu. Serüvenlerle sarmallanmış bir anlatımla.

Yılmaz Karakoyunlu ; Çiçekli Mumlar Sokağı (Doğan): Yılmaz Karakoyunlu, tarihe ya da yakın tarihimizin kimi dilimlerine yönelik romanlar yazıyor hep. Eylemli bir politikacı da olan Karakoyunlu, romanlarına, bunlardaki bakışına yönelik eleştiriler de alıyor kimi yazın çevrelerinde.

Yılların romancısı, öykücüsü Muzaffer İzgü 'nün, İçimde Çiçekler Açınca (Bilgi) adlı gençlik romanı ile son birkaç yılda arka arkaya kitaplar yayımlayan Reha Çamuroğlu 'nun Son Yeniçeri (Doğan) adlı romansı anlatısı; Ece Temelkuran 'ın İç Kitabı (Gala), Handan Öztürk 'ün Mor Tecavüz (Gala), Gün Zileli 'nin Yarılma (Ozan) adlı kitapları da yine 2000'in romanları arasında. İlk romanlardan da söz edebiliriz bu arada. Örnekse Barış Bıçakçı 'nın kolayca okunuveren, uzaklardan bir çalım Sevgi Soysal 'ın Yenişehir'de Bir Öğle Vakti adlı romanını anımsatan Herkes Herkesle Dostmuş Gibi... 'si (İletişim); Levent Mete 'nin, bir anlamda roman dünyamızın ''oyun'' anlayışına karşı sunulmuş naziresi sayılabilecek Aşk Romanları Yazan Adam 'ı (İletişim); Mehmet Açar 'ın polisiye kurgu havasında yazınsallaştırmaya çalıştığı Siyah Hatıralar Denizi (İletişim); şunca yılın öykücüsü Mucize Özünal 'ın, bir solukta okunan damıtılmış tatlar sunduğu Alayın Kızları (Can); Zerrin Koç 'un yine deneyimli bir öykücünün kaleminden çıkmış olan düz anlatımla, ama ilgiyle okunan Islak Kentin İnsanları (Can); öyküleriyle, oyunlarıyla adını duyuran Özen Yula 'nın roman dağarımıza kattığı ilginç denemesi Hayat Bir Kere 'si (Doğan); şair Metin Celâl 'in, 1978 kuşağına özgülenmiş bir yiğitleme ve güzelleme olarak alınabilecek Ne Güzel Çocuklardık Biz 'i (Gendaş); sanatsal, siyasal konulara özgülenmiş çok sayıda kitabı bulunan Bedri Baykam 'ın Kemik 'i (Piramid) bunlar arasında sayılabilir.

Gençler atak bir tutum sergiliyor

Gençlerin toplumsal yaşamda gözlenen girişimciliği, ataklığı yazın dünyası içinde de gözleniyor... Öyküde artık bir ''kuşak'' özgüllüğü ortaya koyan genç yazarların yoğunluğuna ve dayatmasına henüz ulaşamamış olsa da, roman alanında gençlerin sergilediği atak tutumun da altı çizilmeli! Örnekse ...Ve..Veya...Belki... 'den hemen sonra Evet...Ama...Sanki... 'yi (İmge) yayımlayan Meltem Arıkan (1968); Kinyas ve Kayra (Om) adlı ilk romanını yayımlayan Hakan Günday (1976); www.Seni Arıyorum.Com (İlke) adlı ilk kitabıyla okurlarını selamlayan Tülin Akyıldız (1973) bu genç yazarlardan.

Bu kadar mı 2000'in romanları? Sanmıyorum... Bunlar, benim anımsayıp da belleğinizi tazelemek için önünüze serdiklerim... Kimbilir daha ne kadar roman yayımlandı yıl içinde... Yazarları bağışlasın beni, bunun bir görmezden gelme olmadığını düşünsünler lütfen...

Ne ki 2000 yılı romanları, kabaca gözden geçirildiğinde bile iki ana damarın kendisine oldukça geniş yataklar açtığı; birinde siyasanın, ötekinde tarihin roman içine alınmaya çalışıldığı görülüyor. Elbette bunları, daha başka konuları, izlekleri roman içine almak olası. Ancak bu olgu, bunları ''anlatan'' romanların ''yazınsal'' olacağı anlamına gelmiyor...

Acaba biz, bu siyasal söylemi çoğaltan, bir tarihsel olayı yankılandıran ya da bunlara dönük gerçeklikleri yansılayan romanlardan roman sanatının birer uzantısı olarak mı tat alıyoruz, yoksa siyasal, tarihsel yönelişlerimizin etkisinde mi kalıyoruz?

Siyasal söylemle siyasal romanı, tarihsel aktarmacılıkla tarihsel romanı birbirinden ayırmak gerekmiyor mu? Söz konusu yapıtlar, bunu düşünmemizi sağlayarak da bir işlevi yerine getiriyor bana göre.

2000'in bunca verimi birer roman olarak gelip geçerken yazın vitrinimizden, aralarından kalıcı bir romanın çıkıp çıkmayacağı, çıkarsa kaçının kalıcı olabileceği bugünden kestirilemez elbette.

Çeşitlilik içinde geniş bir roman listesi

Ama 2000'den 2001'e devir teslimde, nicelik anlamında görece bir roman zenginliği, gençlerin roman yayınında göze çarpan girişimciliği söz konusu olsa da, yapıtlar arasında belirginleşip sivrilen bir roman doruğundan söz edebilmek oldukça güç.

Hadi gelin, 2000'den artakalan romanlardan bir liste yapalım sizinle... 2001'e devir teslim edelim bunları... Yeni yılda okuyacağınız romanların yanında, her ay başına birer roman düşecek biçimde, 2001'de okuma gündeminize alabileceğiniz bir liste... Çeşitlilik içinde, bütün roman dağarımızdan derlediğim geniş bir roman listesi: Enis Batur, Acı Bilgi ; Oya Baydar, Sıcak Külleri Kaldı ; Fakir Baykurt, Eşekli Kütüphaneci ; Erhan Bener, Işığın Gölgesi ; Metin Celâl, Ne Güzel Çocuklardık Biz ; Mehmet Eroğlu, Yüz: 1981 ; Nedim Gürsel, Resimli Dünya ; Celâl Hafifbilek, Zamanla Belki ; Selim İleri, Solmaz Hanım, Kimsesiz Okurlar İçin ; Turgut Özakman, Romantika ; Mucize Özünal, Alayın Kızları ; Elif Şafak, Mahrem ; Necati Tosuner, Yalnızlıktan Devren Kiralık ; Ahmet Ümit, Patasana ; Çetin Yiğenoğlu, Gasteci ; Özen Yula, Hayat Bir Kere.

Efendim, bir iki roman fazla mı? Yeni yıla okuma zengini olarak girmekten kim şikâyet edebilir?

Bakalım 2001'in romanları ne getirecek? Ama biz, şimdiden ''hoş geldiniz yazın dünyamıza'' diyebiliriz bu romanlar için...

1)MehmetEroğlu, 2) Selimİleri, 3) Turgut Özakman, 4) EnisBatur, 5) Erhan Bener, 6) Oya Baydar, 7) Elif Şafak, 8) NedimGürsel.

Cumhuriyet, 27 ARALIK 2000